Ўзбекистонда гўшт импорти қарийб 11 баробар ошди

Расмий статистик маълумотларга коʻра, 2000-йилдан буён Ўзбекистон гўшт импортини қарийб 11 баробарга оширган.

Агар 2000 йилда мамлакатимизга 16 миллион 701 минг долларлик гўшт ва қўшимча маҳсулотлар импорт қилинган бўлса, 2021 йилда бу кўрсаткич 181 миллион 442 минг долларга етди.

Расмий статистик маълумотлар шуни кўрсатадики, муҳим озиқ-овқат маҳсулотининг мамлакатга импорти йиллар давомида ўзгариб туради. Импортнинг сезиларли ўсиши 2012 йилда қайд этилган – 42 564 минг долларга.

2017 йилда 13 194 минг долларгача пасайиш кузатилди.

2020-йилдан оширилган гушт ва гушт қўшимча маҳсулот импортинг зҳдал ўсиши кузатилди – 97,248 мин долларгача.

2021 йилда эса Узбекистонг гушт импорт қарийб 47 физга ошди. Хори гушт маҳсулотларининг бутун бутун ҳазҳми МД давлатларидан, асосан Беларус ва Козогҳистон, украинедан келади.

Давлатимиз раҳбари 2022-йил феврал ойида бўлиб ўтган озиқ-овқат хавфсизлигига бағишланган йиғилишда, хусусан, кўплаб ҳудудларда мустаҳкам ем-хашак базаси йуқлигини алоҳида таъкидлади. Охирги 15 йилда ем-хашак ерлари майдони 430 минг гектардан 340 минг гектарга, ҳар бош қорамолга тўғри келадиган ем-хашак экинлари майдони эса 50 минг гектардан 27 гектарга камайди.

Юқоридагиларга шуни қўшамизки, 1991 йилга нисбатан (1065 минг гектар) мамлакатимизда ем-хашак ханжари 3,1 баравар камайган.

Расмий статистик маълумотларга кўра, 2022-йил 1-январ ҳолатига кўра, Ўзбекистонда 13,5 миллион бошдан ортиқ қорамол бўлиб, 12,4 миллиондан зиёди шахсий хонадонларда боқилмоқда. Айтганча, МДҲ Статистика қўмитаси маълумотларига кўра, ушбу кўрсаткич бўйича Ўзбекистон Россия (17,6 миллион) ва Қозоғистон (8,1 миллион) ўртасида жойлашганини таъкидлаймиз.

Ишлаб чиқариш жараёнларини механизатсиялаш ва автоматлаштиришнинг юқори даражаси ва юқори профессионал таркибга эга арзон мол гўштининг йирик заводлари узоқ вақт давомида мамлакатда мавжуд эмас эди.

Давлатимиз раҳбарининг 2021-йил 8-февралдаги “Чўрвачиликни янада ривожлантириш ва эм-хашак базасини мустаҳкамлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорига кўра, 122 пахта-тўқимачилик, 160 ғалла ва 28 шоличилик кластерлари гўшт-сут қўшимчалари билан таъминланади, мамлакат 2022 йилда. Уларнинг ҳар бири 500-1000 бошга мўлжалланган чорвачилик мажмуасини яратиши керак.

Прогнозларга кўра, 2022-2024-йилларда мазкур кластерлар қошида ташкил этилган чорвачилик мажмуаларида қўшимча равишда қарийб 752 минг бош қорамол, жумладан, сут йуналишида 250 минг бош, гўшт ё‘налишида 501 минг бошдан ортиқ қорамол етиштирилади.

Келгуси икки йилда чорвачиликни ривожлантириш дастури 13,5 трлн. сўмни ташкил этади.

Чорвадорларга имтиёзлар оширилди. Хусусан, 2022-йил 1-январдан 2023-йил 31-декабргача бўлган муддатда қўшилган қиймат солиғини тўловчи чорвачилик фермер хўжаликлари ўз хўжаликларида ҳамда аҳоли хонадонлари билан биргаликда кооперация йули билан етиштириладиган қорамол ва майда шохли молларнинг ҳар килограмм тирик вазни учун субсидиялар миқдорини ва гўштга сотиладиганлар 2000 сўмдан 4000 сўмга, шунингдек сутнинг ҳар бир литри учун 200 сўмдан 400 сўмгача оширилади.

“Ўзбекистон ғалла мустақиллигига эришгач, пахта монокултурасига барҳам берилгач, чорвачиликдаги аҳвол янада оғирлашди”, деб ёзган эди ўзбек олими Қурбон Разиқов 2003-йил октабр ойида “Центр Азия” сайтида Ўзбекистоннинг биринчи президентига мурожаатида.

Пахта-беда алмашлаб экишни жорий этиш ва шу асосда пахтачилик ва чорвачиликни ўзаро боғлиқ ҳолда ривожлантиришга эришиш Ўзбекистонда қишлоқ хўжалигини ислоҳ қилишнинг ягона тўғри, асосий ёъналиши ҳисобланади.

Пахта зонасида ғалла етиштиришга қарши биринчи далил сифатида у пестицидлар умумий номи остида 200 дан ортиқ турдаги пестицидлардан фойдаланишни келтирди. Ўзбекистонда бу заҳарларнинг бир квадрат километрдаги қолдиқ миқдори 72 килограммдан ошади. АҚШда бу кўрсаткич 1 кг, Россияда эса 4 кг. Олимнинг фикрича, заҳарланган ерларда етиштирилган ғалладан фақат ем-хашак учун фойдаланиш мумкин.

У таклиф қилган ривожланиш варианти – ҳозир ғалла билан банд бўлган суғориладиган ерларнинг 35-40 фоизига беда экиш чорвачиликни ривожлантириш, аҳолини нисбатан арзон гўшт, сут ва ундан тайёрланадиган маҳсулотлар билан та’минлаш имконини беради.

Фақат беда табиий биофабрика бўлган ҳолда тупроқ унумдорлигини ё‘қотган ҳолда тиклаб, уни пеститсид қолдиқларидан тозалаш орқали монокултуранинг оқибатларини босқичма-босқич камайтириши мумкин. Қишлоқ хўжалиги стсенарийсининг бундай ривожланиши билан ҳам Ўзбекистон қишлоқ хўжалигининг экологик самарадорлигига эришиш учун 25-30 йил керак бўлади.

Олимнинг фикрича, бу муаммони ҳал этишда энг тўғри сиёсат қўшни Қозоғистондан энг сифатли дон сотиб олиш орқали Ўзбекистон аҳолисининг сифатли нонга бўлган эҳтиёжини қондириш бўлади.

Ўзбекистонлик экспертларнинг фикрича, 2025 йилга бориб Ўзбекистонда жадал ўсаётган аҳоли жон бошига гўшт истеъмоли йилига 54,8 кг гача ошади. Уй чорвачилиги гўшт ва сутга бўлган эҳтиёжни қондира оладими, буни вақт кўрсатади.