Украинада уруш бошланганидан кейин Қозоғистон Европа Иттифоқига кўмир етказиб бериш ҳажмини икки баравар оширди

Шу йилнинг август ойида кучга кирадиган Россия кўмирига тўлиқ ҳуқуқли эмбаргога тайёргарлик кўраётган Европа ноанъанавий етказиб берувчиларга мурожаат қилмоқда.

Ушбу экспорт қилувчи мамлакатлардан бири Қозоғистон январ-май ойларида бутун 2021 йил учун кўрсаткичлардан бир неча баравар кўп ҳажмни етказиб берди.

Таҳлилчилар фикрича, Қозоғистон Европа Иттифоқига кўмир етказиб беришни жиддий равишда ошириши мумкин, чунки унинг кўмири Европа электр станциялари учун мос, деб ёзади “Коммерсант”.

Январдан майгача бўлган даврда Қозогʻистон Европа Иттифоқи мамлакатларига 1,5 миллион тонна кўмир етказиб берган, бу Евростат маълумотларига кўра, бутун 2021 йилдагидан деярли икки баробар коʻпдир. Агар январ ва феврал ойларида етказиб бериш ҳажми 140-200 минг тоннани ташкил этган бўлса, Украинада уруш бошланганидан кейин Қозоғистон ҳар ой Европа Иттифоқига 300-400 минг тонна юк жўнатади. Шу билан бирга, масалан, бир йил аввал апрел ва май ойларида Қозоғистон кўмирининг Европага экспорти атиги 60-70 минг тоннани ташкил қилган.

Европа Украинадаги урушга жавобан Россия кўмиридан воз кечмоқчи. Ўрнатилган эмбарго барча шартномалар август ойида якунланишини назарда тутади. Май ойида Европа Иттифоқи Россиядан кўмир етказиб беришни кескин ошириб, 4,7 миллион тоннагача кўтарди, аммо июн ойида аллақачон пасайиш кузатилмоқда. Россия кўмиридан воз кечиш Европа учун осон бўлмайди, аммо Индонезия, Австралия, Жанубий Африка ва Колумбия қисман унинг ўрнини босиши мумкин. Шу билан бирга, европалик истеъмолчилар Қозоғистон, Танзания ва Нигерия каби муқобил вариантларни ўрганмоқда, деб ёзади Platts.

“Россияда содир бўлган турли вазиятлар, албатта, биз учун ҳам оқибатларга олиб келди. Масалан, жорий йил бошида бизга бевосита таъсир кўрсатадиган геосиёсий воқеалар бўлди”, — деди Қозоғистон бош вазири Алихон Смоилов 12 июл куни Qazaqstan давлат телеканалига берган интервюсида.

Айни пайтда Қозоғистон кўмирининг катта қисми Россия Федерацияси ёки Болтиқбўйи давлатлари портларида 782 минг тонна (бутун 2021 йил учун 240 минг тонна) юк ташиш билан денгиз орқали Европа Иттифоқига етказиб берилди. 635 минг тонна темир йул орқали етказилди (бутун 2021 йил учун 540 минг тонна). Яна 90 минг тонна қозоқ кўмири Германияга автомобил йуллари орқали етиб келди. Ушбу ўта қиммат етказиб бериш усули камдан-кам қўлланилади: 2021 йилда барча Европа Иттифоқи мамлакатларига автомобил йуллари орқали бор-йуғи 8,2 минг тонна кўмир етказилган.

“Бизда турли йуллар бор, биз Болтиқбўйи давлатлари, Россиянинг Узоқ Шарқ ва Қора денгиз портлари орқали сотишимиз мумкин. Асосийси, бизга денгизга чиқиш керак. Умуман олганда, биз Россия ва Беларус билан ягона иқтисодий маконни айнан шу давлатларнинг транзит ҳудудларидан фойдаланиш, денгизга чиқишимиз учун яратдик”, деди тоғ-металлургия корхоналари уюшмаси раҳбари Николай Радостовец.

Миллий статистика бюроси маълумотларига кўра, Қозоғистон 2021 йилда 29,2 миллион тонна кўмир экспорт қилган. Асосий йуналишлар – Россия (19 миллион тонна), Швейцария (4,8 миллион тонна) ва Беларус (1,9 миллион тонна). Россия ва Қозоғистон ўртасидаги дўстона муносабатларга қарамай, Россия ҳудуди орқали транзит ташиш баъзида муаммоли бўлиб қолди.

2019-йилда Қозоғистон Россиянинг Украинага кўмир экспортини кўрсатаётганидан норози эди. Радостовец апрел ойида бўлиб ўтган интервюсида Россия ва Қозоғистон кўмир компаниялари тенгсиз ҳолатда эканлигини айтди, чунки аввалгилари портлардаги улушларга эга бўлиб, шу билан юк ташиш шартларига таъсир қилади.

Бозорнинг 50% дан ортиғини эгаллаган Қозоғистондаги энг йирик кўмир ишлаб чиқарувчилари Богатйр Комир ва Шубаркўл Комирдир. Ишлаб чиқаришнинг яна 16 фоизи Богатир маҳалласидаги «Восточний» карерида кўмир ишлаб чиқарадиган «ЕЕК» ОАЖ ҳиссасига тўғри келади. Алфа Банк ходими Борис Красноженовнинг айтишича, Қозоғистон Европа Иттифоқига кўмир экспортини ошириш учун етарли қазиб олиш ва қайта ишлаш қувватига эга. Қозоғистон кўмирининг сифати Европа иссиқлик электр стансиялари учун мақбул, асосий масала логистика.

«Россия темир йуллари имкониятларидан фойдаланиш Европа Иттифоқи томонидан киритилган санксиялар туфайли маълум техник ва ҳуқуқий чекловларга эга», дейди эксперт.

Унинг фикрича, Қозоғистон Каспий денгизидаги Актау портини ўзлаштириб, Озарбайжон ва Грузия орқали экспорт қилиши мумкин, бироқ бу вақт талаб этади ва сармоя талаб қилади.