АҚШнинг Афғонистондаги ўрнини ким эгаллайди: сиёсатшуносларнинг фикри

Ғарб сиёсатшунослари Американинг Афғонистондаги ўрнини Россия Федерацияси ёки ХХР эгаллайди деган фикрларини билдиришди.

АҚШ қўшинлари Афғонистондан чиқарилгандан сўнг, мамлакатда вакуум пайдо бўлди. Дунё мамлакатларининг аксарияти «катта» биродарга бўйсунади. Агар битта «катта акам» кетган бўлса, иккинчиси унинг ўрнини эгаллаши мантиқан тўғри. Афғонистон мисолида бу демократияга қарши бўлган давлатлар бўлиши керак.

Бугун дунёнинг аксарият ОАВлари Афғонистондаги бўшлиқни Россия ва Хитой тўлдиради, деб башорат қилмоқдалар. Толибон эркинликни севишига қарамай, бу муқаррар. Савол қолмоқда: Толибон учун энг яхши «шерик» ким бўлади?

Россия Афғонистонни таҳдид сифатида қабул қилишда давом этмоқда. Толибон ҳаракати Россияда ҳали ҳам тақиқланган, бу эса Москва томонидан Афғонистонда янги ҳукуматни тезда тан олиш имкониятини чеклайди. Россиянинг асосий қўрқуви шундаки, афғон жангарилари қўшни давлатларга кириб, терроризмни тарқатиши мумкин: Ўзбекистон, Туркманистон ва Тожикистон.

Ҳаддан ташқари хавотир ва Афғонистонга таъсир доирасини кенгайтириш истаги туфайли Россия иқтисодий имкониятлардан кўра ҳарбий кучга кўпроқ эътибор қаратади.

Толибон ҳокимиятни қўлга киритгач, Путин дарҳол Шавкат Мирзиёев билан боғланиб, вазиятни муҳокама қилди. Бундан ташқари, аввалги давлатлар 2 август куни қўшма ҳарбий машғулотлар ўтказган.

5 август куни Москва Афғонистоннинг Тожикистон ва Ўзбекистон билан чегарасида уч томонлама ҳарбий машғулот ўтказди. Август ойининг охирида Ўзбекистон Афғонистондаги вазиятга бағишланган режасиз онлайн-конференцияга таклиф қилинди.

Бошқа бир «катта ака» Хитой, ўз навбатида, Афғонистонни тинч йул билан тиклашга ўз ҳиссасини қўшишга ваъда берди ва АҚШни ҳам унга қўшилишга чақирди. Пекин Хитойнинг минтақа билан савдосини кучайтириш ва ресурслар қазиб олишни кучайтириш учун мўлжалланган «Бир камар ва бир йул» ташаббуси доирасида кўп миллиардли долларлик инфратузилма лойиҳаларини илгари суриш орқали ҳокимият алмашинувидан фойдаланмоқчи.

Россия, ҳеч бўлмаганда расмий равишда, Толибон билан яқин ҳамкорлик қилиш ниятида эмас. Ҳимояни кучайтиради ва Афғонистон билан чегарада ҳарбий машғулотлар ўтказади. Бошқа томондан, ўтган можароларни унутиб, прагматик ёндашувни танлаган ва ҳар икки мамлакатнинг иқтисодий манфаатларига йуналтирилган Хитой бор.