Адлия вазирлиги зарарли ва ёқимсиз ҳидларнинг тарқалиши учун жавобгарлик жорий этиш таклифини киритди

Ўзбекистон Адлия вазирлиги атмосфера ҳавосини ифлослангани учун саноат корхоналарини жавобгарликка тортишни таклиф қилди.

Бунинг сабаби, мамлакатимизда ҳавонинг ифлосланиш даражаси юқорилигича қолаётгани халқаро рейтинглар билан ҳам тасдиқланади. Тошкентни вақти-вақти билан “тунги бадбўй ҳид” қоплаб келаётгани ҳам сир эмас, унинг манбаи саноат корхоналари.

Ҳаво сифати мониторинги билан шуғулланувчи АирВисуал халқаро ташкилоти маълумотларига кўра, 2018-йилда Ўзбекистон ҳавоси энг ифлосланган давлатлар рейтингида 16-ўринни эгаллади. Кейинги икки йил ичида бу кўрсаткич атиги 2 поғонага яхшиланиб, 18-ўринга кўтарилди.

2018 йилги рейтингда жами 73 та давлат қайд этилган бўлиб, улар орасида ҳавоси энг ифлосланган давлатлар рўйхатини Бангладеш (1-ўрин), Покистон (2-ўрин) ва Ҳиндистон (3-ўрин) эгаллаган бўлса, Австралия, Финляндия ва Исландия кўрсатилган. Рейтинг муаллифларига кўра, ҳар йили 7 миллионга яқин одам ҳавонинг ифлосланиши туфайли ҳаётдан кўз юмади, бу ҳам жаҳон иқтисодиётига ҳар йили 225 миллиард доллар зарар келтирмоқда.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, ёмон ҳидлар кўз, бурун ва томоқни безовта қилади, бош оғриғи, кўнгил айниши, ич кетиши, овознинг хириллаши, томоқ оғриғи, йутал, кўкрак қафасидаги қичишиш, бурун тиқилиши, нафас қисилиши, стресс ва уйқучанлик каби ҳолатларга олиб келади.

Ўзбекистонда ёқимсиз ҳидлар бўйича мурожаатлар сони бўйича статистик маълумотлар мавжуд бўлмаса-да, сўнгги пайтларда оммавий ахборот воситаларида фуқаролар томонидан аҳоли пунктларида жойлашган саноат корхоналаридан атроф-муҳитга ёқимсиз ҳидлар пайдо бўлишининг манбалари бўлган чиқинди чиқиндилари ҳақида мурожаатлар кўпаймоқда.

Статистик маълумотларга кўра, 2021-йил 1-январ ҳолатига Ўзбекистонда саноат ва қурилиш соҳасидаги корхона ва ташкилотлар сони 124 489 тани (шундан 83 539 таси саноат корхоналари) ташкил этди. Агар уларнинг асосий фаолияти ишлаб чиқариш ва қайта ишлаш билан боғлиқлигини ҳисобга оладиган бўлсак, бундай ҳидларнинг мумкин бўлган манбалари томонидан атмосферага чиқариладиган ўткир ҳидли турли хил хавфли чиқиндилар ҳажми мос равишда ортади.

Қонун нима дейди

Мамлакатимизда атмосфера ҳавосининг сифати “Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонун билан тартибга солинади. Бироқ, бу қонун атмосфера ҳавосини ҳимоя қилишнинг умумий қоидаларини белгилайди ва ёқимсиз ҳидлар муаммосини ҳал қилмайди.

Санитария қоидалари ва нормалари атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи корхоналар фаолияти нормаларини белгилайди. Хусусан, “Тураржой биноларида атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида”ги санитария қоидалари ва қоидалари атмосфера ҳавосининг манбаси бўлган технологик жараёнлар асосида ишлайдиган корхоналар, ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотларининг зарарли таъсирини камайтириш мақсадида санитария муҳофазаси зоналарини белгилайди.

Санитария муҳофазаси зоналарининг 5 тоифаси мавжуд: I тоифа – 1000 м, II тоифа – 500 м, III тоифа – 300 м, IV тоифа – 100 м, V – 50 м.Бу зоналар муайян турдаги корхоналарни ўзларига нисбатан амалга оширишни назарда тутади.

«Бироқ бу қоидаларда ёқимсиз ҳидлар ва уларни тартибга солувчи меъёрлар масалалари акс эттирилмаган. Шу сабабли, атроф-муҳитни ифлослантирувчи чиқиндилар билан бир қаторда ҳиднинг рухсат этилган максимал даражасини ҳам ҳуқуқий тартибга солиш зарур», – дейилади вазирлик хабарида.

Хорижий мамлакатларда ёқимсиз ҳидлар билан курашишнинг ҳуқуқий механизмлари яратилган. Мисол учун, Японияда ҳидлар билан шуғулланиш 1972 йилдаги ҳидни назорат қилиш тўғрисидаги қонун билан тартибга солинади. Францияда AFNOR Х-43-101 стандартлари, Голландияда эса NVN 2820 стандартлари, Германияда ҳаво сифатини назорат қилиш бўйича Техник йуриқнома мавжуд. Қўшма Штатларда ҳидни назорат қилиш алоҳида штат қонунлари даражасида тартибга солинади.

Нохуш ҳидларнинг атроф-муҳитга, инсон саломатлигига салбий таъсири, шунингдек, шаҳарларнинг кенгайиши, аҳоли сонининг кўпайиши ва саноат корхоналари мамлакатимизда ёқимсиз ҳидларга қарши самарали ҳуқуқий механизмларни яратиш зарурлигини тақозо этмоқда.

Ушбу турдаги жамоат муносабатларини ҳуқуқий тартибга солиш орқали ёқимсиз ҳидларнинг атроф-муҳитга таъсирининг олди олинади, ҳидлар туфайли кундалик ҳаётда юзага келадиган ноқулайликлар бартараф этилади. Бунинг натижасида фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғи учун зарарсиз бўлган атмосфера ҳавосига бўлган ҳуқуқлари таъминланади.

“Бундан келиб чиқиб, амалиётга татбиқ этиш мақсадида таҳлил натижалари ва бу борада ишлаб чиқилган таклифлар мутасадди идораларга тақдим этилди”, — дея хулоса қилди Адлия вазирлиги.