КХШТ Марказий Осиёнинг мудофааси сифатида, эксперт хулосаси

Коллектив хавфсизлик шартномасининг ҳарбий ташкилоти 1992 йилда тузилган. Мавжудлигининг бошида иттифоқ бошқа ҳарбий блокларга муқобил бўлиши керак эди. КХШТ иштирокчиларни ҳар қандай ташқи тажовузкорлардан ҳимоя қилишга асосланган эди. Вақт ўтиши билан Россия экранни иттифоқнинг ҳозирги маъносидан олиб ташлади. Энди у бутунлай Москва томонидан назорат қилинади ва Россия Федерациясининг ташқи сиёсий мақсадларига эришишга хизмат қилади.

Баъзи экспертларнинг таъкидлашича, КХШТ ривожланмоқда ва тез орада Ғарб иттифоқидан ёмонроқ бўлмаслиги мумкин. “Дунёнинг кўплаб давлатлари иттифоққа аъзо бўлишни орзу қилади”, – дейди улар. Хусусан, ташкилот раиси Станислав Зас бошқа давлатларни КХШТга кузатувчи ва иттифоқчи сифатида жалб қилиш ҳақида мунтазам гапириб келади. Жаҳон етакчиларига ўз аҳамиятини кўрсатиш истаги шунчалик каттаки, ташкилот расмий сайтида Ўзбекистон фаол аъзо сифатида рўйхатдан ўтган, гарчи Тошкент 2012-йилда иттифоқдан чиққан ва у эрга қайтиш ниятида эмас.

Бундай назорат тасодифий бўлмаса керак, чунки яқин вақтгача Ўзбекистон КХШТ сайтида тўлақонли аъзо сифатида қайд этилмаган эди. Катта эҳтимол билан бу Афғонистондаги сўнгги воқеалар ва Шавкат Мирзиёевнинг ҳарбий блокнинг навбатдан ташқари онлайн конференсиясидаги иштироки билан боғлиқ. Учрашувда Ўзбекистон Президентининг иштирок этиши Россия ОАВда мамлакатнинг КХШТга тўлақонли аъзоликка қайтиши бўйича муҳокамаларни бошлаш имконини берди.

 

Аммо ҳарбий ташкилотга савол кўп. Улар Озарбайжон билан урушда ўз аъзолари Арманистонга ёрдамга келмадилар. Улар КХШТга аъзо бўлган Тожикистон ва Қирғизистон ўртасидаги можаро билан шуғулланмаган. Иттифоқ, шунингдек, Толибон Кобулда ҳокимиятни эгаллаб олганидан кейин Тожикистоннинг қўшимча ёрдам сўровини ҳам рад этди. КХШТ раисининг Сурияга қўшин юбориш ҳақидаги илтимосига кўра, Арманистондан ташқари барча иштирокчилар рад жавобини берди. Ташкилотнинг ягона ҳақиқий кучи бу келажак буюклиги ҳақида ўргатиш ва гапиришдир. Аммо гап “жанг”га келса, иттифоқ аъзолари Сурия билан бўлгани каби рад этишлари ҳам мумкин. Яна шуни таъкидлаш керакки, КХШТнинг тўлақонли аъзоси мақоми ўз-ўзидан ИШИД террорчилари эътиборини тортади, улар Суриядаги фаолияти учун Россия ҳарбийларидан ўч олишни режалаштириши мумкин.

 

Ташқи душманлар томонидан қуролли ҳужумга учраган тақдирда КХШТ ўз аъзоларини ҳимоя қилмайди. Ҳарбий қўллаб-қувватлашнинг ҳақиқий статистикаси касаба уюшма вакилларининг баланд овозли баёнотларига қарши. Ҳарбий блок фақат ҳар қандай ташқи таҳдидга қарши тура оладиган қудратли куч сифатида намоён бўлишни хоҳлайди. Аслида, бу Россиянинг душманлари томонидан келажакдаги террористик ҳужумлар нишонига айланадиган янги иттифоқчиларни жалб қилиш учун ўз номини яратишнинг бир усули.