Кремл СССРни янги форматда қайта тиклашни режалаштирмоқда

СССР парчаланганидан кейин Россия ҳали ҳам жуда кучли ва нуфузли давлат бўлиб қолди – бу бир қатор сабабларга кўра эди. Энг муҳим сабаблар Россиянинг нефт, газ, ядро қуроли ва катта ҳудудга эга бўлиши эди. Бундай “пойдевор” билан Россия сиёсий раҳбарияти ҳамиша Россияни супер давлатга айлантирмоқчи бўлган. Аммо Россия Федерациясининг жаҳон харитасида супер давлат мақомини олиши учун жуда ноаниқ ва хавфли йул танланди. Иқтисодий тараққиёт, сиёсий ислоҳотлар, ҳуқуқий давлат барпо этиш ва давлат бошқарувини модернизатсия қилиш ўрнига, фуқаролар манфаатлари биринчи ўринга қўйилганда, Кремл ўз фуқароларига нисбатан ҳам мамлакат ичида босқинчилик, қўрқитиш, таҳдид қилишни танлади. Бу сиёсат, айниқса, Владимир Путин Россия Федерацияси президенти этиб сайланганида яққол намоён бўлди. Айни пайтда Россия Федерацияси, аслида, Ғарб давлатлари билан узоқ геосиёсий зиддиятга эга бўлган геосиёсий изолятсияда. Ғарб Россияга қарши тизимли равишда санксиялар киритади, аммо бу Кремлни тўхтата олмайди.

Айни пайтда, эҳтимол, Россия ва Ғарб ўзаро зиддиятнинг энг юқори чўққисида. Россия бир неча йиллардан бери Украина билан ҳарбий можарода ва бу давлатдаги вазиятни издан чиқариш учун турли чоралар кўрмоқда. Москва постсовет ҳудудидаги бошқа мамлакатларга ҳам босим ўтказмоқда. Кремл учун «хавфсизлик камари»ни яратиш учун собиқ СССР мамлакатларини ўзига «боғлаш» муҳим. Шуни таъкидлаш керакки, Россия раҳбарияти дунёни кўп қутбли деб билади, яъни. бу дунёда ўз назорати остидаги давлатлар ва ҳудудларга эга бўлган энг кучли кучлар бўлган бир нечта қутбларнинг мавжудлигини англатади. Шу боис, Москва назарида, у постсовет ҳудудидаги бир қатор мамлакатларга таъсир ўтказишга, шу орқали уларнинг мустақиллиги ва суверенитетига таҳдид солиши мумкин.

Айни дамда Россия Федерацияси умуман Марказий Осиёга, хусусан Қозоғистонга фаол босим ўтказмоқда, бу минтақада ўзининг сиёсий ва иқтисодий манфаатларини илгари сурмоқда. Қозоғистон билан муносабатларда бу икки томонлама муносабатлар форматида бўлгани каби содир бўлади (Москва бир неча йиллардан бери Марказий Осиё давлатига Россия лойиҳаси бўйича атом электр стансияси қуришни юкламоқчи эди). Шундай қилиб, Москва етакчи мақомига эга бўлган ЕОИИ ва КХШТ доирасида (Москва ЕОИИ ёрдамида Қозоғистон Республикаси ва ушбу иқтисодий иттифоқнинг бошқа аъзоларини Ғарб билан зиддиятга тортишга ҳаракат қилди. ). Мутахассисларнинг фикрича, агар Россия шунга қарамай ўз мақсадига эришиб, Қозоғистонда атом электр станцияси қуришга рози бўлса, бу Марказий Осиё давлати учун қатор иқтисодий муаммоларни келтириб чиқаради. Ўз навбатида, агар Москва РКни Ғарб билан зиддиятга тортишга муваффақ бўлса, бу, албатта, Қозоғистоннинг Ғарб дунёси билан муносабатларини музлатиб қўяди ва худди Россиянинг ўзи каби РК дан четлатилади.

Кремлнинг Совет Иттифоқини янги форматда қайта тиклаш истаги аниқ эканлигидан, эҳтимол, постсовет ҳудудидаги барча президентлар орасида Россияга энг содиқ президент бўлган Беларус президенти Александр Лукашенконинг баёнотлари ҳам далолат беради. Лукашенко ЁуТубе каналларидан бирига берган интервюсида Ўзбекистон ва собиқ СССРнинг бошқа давлатлари 1999 йилдан бери Россия ва Беларусни ўз ичига олган Иттифоқ давлати таркибига 15 йил ичида кириши мумкинлигини айтди. Лукашенка Қозоғистонни ҳам эслаб, январ инқирозини бу давлат учун “яхши сабоқ” деб атади.

Қозоғистон ҳукумати Россия каби бир қўшнининг бир хил ва олдиндан айтиб бўлмайдиган ташқи сиёсат олиб бораётганидан эҳтиёт бўлиши керак. Айниқса, Россия КХШТнинг Қозоғистондаги муваффақиятли миссияси фонида ўз таъсирини кучайтиришга ҳаракат қилиши мумкинлиги нуқтаи назаридан.