Марказий Осиё бирлашиши керак, дейди экспертлар

Ўзбекистон Президенти 2022-йил 21-июл куни бўлиб ўтган Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг маслаҳат учрашувида сўзлаган нутқида жаҳонда глобал беқарорлик кучайиб бораётган бир шароитда республикалар ўртасидаги муносабатларни мустаҳкамлашга чақирди”.

Шавкат Мирзиёев Қирғизистонда Марказий Осиёдан келган ҳамкасблари билан бўлиб ўтган учрашувда, жумладан, шундай деди: “Бу ерда минтақамизга бевосита таъсир кўрсатаётган дунёдаги мураккаб вазиятга берилган баҳоларга қўшиламан. Оқибатларини олдиндан айтиш қийин бўлган халқаро тартиб тез ўзгариб бормоқда. Биз глобал миқёсда мулоқот ва ишонч йуқлиги кучайиб бораётганига гувоҳ бўлмоқдамиз”.

Мирзиёев республикаларнинг барча соҳаларида – туризмдан тортиб миллий хавфсизликгача бўлган соҳаларда минтақалараро алоқаларни мустаҳкамлаш алоҳида зарурлигини таъкидлади.

Украина ҳудудидаги можаро олиб келган қийинчиликлар, бошқа нарсалар қатори, можаро чегараларидан ҳам узоққа тарқалди.

Унинг нутқида қўрқув нафақат ўз мамлакати, балки бутун Марказий Осиё учун яққол кўзга ташланди. Ва у фақат бир-бирини ҳимоя қилиш орқали республикалар умумий таҳдидга қарши тура олишини аниқ айтди.

 

Минтақадаги бугунги кунда Москванинг ҳарбий-сиёсий рақибига айланишга қодир ягона давлат бу Қозоғистондир. Қосим-Жомарт Токаев Украинага қарши урушда Владимир Путинни қўллаб-қувватламади, “ЛХР” ва “ДХР”ни тан олмади.

Бироқ Мирзиёев Қорақалпоғистондаги сўнгги норозиликларга таяниб, “минтақада тинчлик ва барқарорликни таъминлаш учун бирлашиши керак бўлган ташқи кучлар таҳдиди” ҳақида яна бир бор ишора қилди. Бунинг учун у Хавфсизлик кенгаши раҳбарлари ва минтақа давлатлари разведка хизматлари ўртасида мунтазам маслаҳатлашувларни йулга қўйишни таклиф қилди. Эҳтимол, бундай йиғилишларда ташқи тажовузкорни қўшма кучлар орқали тўхтатишнинг амалий усуллари, жумладан, учинчи томон назорати остида бўлиши мумкин бўлган қўзғолон ҳаракатларининг олдини олиш масалалари муҳокама қилиниши мумкин. “Россия сиёсатчиларининг мунтазам таҳдидларини эсга олган ҳолда, шунингдек, Россия томонидан куч ишлатиш ва Қозоғистон билан муносабатларни кескинлаштиришнинг реал имкониятларини англаган ҳолда, Мирзиёев Ўзбекистоннинг ҳарбий доктринасидан қатъи назар, шундай қадам ташлади”, – дея шарҳлайди украиналик сиёсатшунослар.

Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикаси раҳбари янги таъминот тармоқларини излаш зарурлигини таъкидлади, бу ҳам Гʻарб экспертларининг фикрича, Россия Федерациясига ишончсизликдан далолат беради.

Мирзиёев Ҳиндистон, Покистон ва Хитой бозорларига чиқиш имконини берувчи муқобил транспорт йулаклари билан йул харитасини ишлаб чиқишни таклиф қилди.

“Аслида у Ғарб санкциялари босими остида қолган ва қулай транзит хаб бўлишни тўхтатган Россияни четлаб ўтишни таклиф қилди.

Табиийки, Ўзбекистон раҳбари мамлакатлар ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажмини ошириш муҳимлигини таъкидлади. Аммо бу ерда сабаб муҳимроқ. “Учинчи давлатлардан қиммат ва ҳар доим ҳам сифатли бўлмаган импорт маҳсулотларини ишлаб чиқарувчиларимиз маҳсулотлари билан алмаштириш борасидаги саъй-ҳаракатларни тушуниш ва қўллаб-қувватлаш муҳим”, — деди Мирзиёев.

“Хитой ва Россия Марказий Осиё давлатлари билан савдода ташқи етакчи бўлиб қолаётганлиги сабабли, Ўзбекистон раҳбари бу мамлакатлардан “паст сифатли маҳсулотлар” ҳақида гапиргани аниқ. Мирзиёевнинг яна бир таклифи “Хитойга муқобил савдо йули”ни йулга қўйиш бўлганидан келиб чиқиб, минтақага “қиммат ва ҳар доим ҳам сифатли бўлмаган маҳсулотлар” қаердан келади, деган хулоса ўзини оқлайди”, – дейди украиналик сиёсатшунослар.

“Марказий Осиё ҳозир бирлашиши керак. Минтақанинг фаровонлиги учун бу ҳеч қачон бўлмаганидек муҳим ўрин тутади. Қолаверса, давлатлардан бирининг мустақиллиги хавф остида бўлиши мумкин, ундан маҳрум бўлган тақдирда қолганларнинг ҳаммаси зарар кўради”, – дейди Ғарб сиёсатшунослари.