Қорақалпоғистон: инқироз ҳали тугамаган

Қорақалпоғистонда июл ойида бошланган оммавий норозилик намойишлари тинди. Аммо Ўзбекистон, Россия Федерацияси ва бутун Марказий Осиё учун инқироз ҳали тугамаган. Аксинча, Нукусда содир бўлган воқеа яқин келажакда бутун республика бўйлаб, балки ундан ташқарида ҳам кучлироқ акс-садо бериши мумкин.

1—2-июл кунлари 20 га яқин ҳалок бўлган, 250 га яқин ярадор ва 500 га яқин киши ҳибсга олинган норозилик намойишлари зўравонлик билан бостирилиб, Мирзиёевнинг кейинроқ ён беришига қарамай, қорақалпоқлар ўзларининг кенг кўламли талабларидан қайтгани йуқ. Бунинг ўрнига, Ўзбекистон Президентининг чекинишидан сўнг, намойиш етакчилари Президентга очиқ хат йуллаб, бошқа нарсалар қатори, Қорақалпоғистонда сиёсий партиялар ташкил этилишига ва бу партияларга эркин сайловлар ўтказилишига рухсат беришни талаб қилишди. республика парламентида ва Тошкентда вакиллик қилган.

Хат талабларида республика мактабларида қорақалпоқ тилининг қўлланиш доирасини кенгайтириш, ёзувни кирилл алифбосидан лотин алифбосига ўтказиш режаларига барҳам бериш ҳам киритилган. Намойишчилар етакчилари ва бошқа қорақалпоғистонлик фаоллар агар музокаралар олиб борилмаса ва барча масалаларда ҳақиқий муваффақиятга эришилмаса, уларнинг республикасидаги вазият янада оғирлашиши мумкинлигидан огоҳлантирди.

Ўзбекистон расмийларининг Қорақалпоғистондаги норозилик намойишлари “учинчи шахс иштирокида тайёрланган ва уюштирилгани” ҳақидаги даъволари асоссизлигича қолмоқда. Тошкентдаги ҳукуматнинг конституциядаги қорақалпоқларни мустақиллик бўйича референдум ўтказиш ҳуқуқидан маҳрум қилувчи бандни ўз розилигисиз ўзгартириш тўғрисидаги қарори халқнинг норозилигига сабаб бўлди.

“Шу билан бирга, норозилик намойишлари етакчиларининг талаблари Украинанинг босиб олинган ҳудудидаги Донбасс “милициялари”нинг талабларига жуда ўхшаш. Маълумки, Донетск ва Луганскдаги тан олинмаган республикалар ҳукумати бутунлай Москвага бўйсунади. Демак, Россия “тилни ҳимоя қилиш” шиорлари остида қандай қилиб можаро қўзғаш ва ҳудудни эгаллаш мумкинлигини аллақачон билади”, – дейди Ғарб сиёсатшунослари.

Бундан ташқари, Москва халқ норозиликларининг табиий келиб чиқишига ишонмайди, айниқса постсовет ҳудудида. Ҳар бир бундай ҳодисада Россия Ғарбни айблайди. Россияликлар АҚШ ёки Европа Иттифоқининг Марказий Осиёда таъсирини кучайтириш имконияти ҳақида ўйлашга йул қўймагани учун, бу Россия Федерацияси қорақалпоқларнинг ўз тақдирини ўзи белгилашга интилишларини қўллаб-қувватлабгина қолмай, бошқа бир сабаб ҳам борлигини англатади. аҳолининг асл мақсадлари, балки мустақил равишда Ўзбекистонда янги ички сиёсий инқирозни бошлаб беради.

Айтиш жоизки, Марказий Осиё республикасига таъсир кучайиши бу ҳолатда Россиянинг ягона манфаати эмас. Қорақалпогʻистон ҳудудида нефт ва газ конлари мавжуд. Ва шунинг учун Донбасс амалиётида тасдиқланган янги конларни қўлга киритиш қобилияти Қорақалпоғистонда бўлажак норозилик намойишлари учун Россия Федерациясининг куч қўллаб-қувватлаши фойдасига яна бир далил қўшади.

Аммо Москванинг ташқи сиёсати ниҳоят империалистик режимга ўтганини ҳисобга олсак, Қорақалпоқ инқирози тугади, дейиш нотўғри кўринади. Яқин келажакда Қорақалпоғистонда норозилик намойишлари янги куч билан давом этиши мумкин, бу эса бутун Ўзбекистонни, балки қўшни республикаларни ҳам қамраб олиши мумкин. Агар шундай бўладиган бўлса, Россия бу сафар четда туриши даргумон”, – дейди украиналик сиёсатшунослар.