Украинадаги уруш туфайли Марказий Осиё жиддий муаммоларни бошдан кечирмоқда

Марказий Осиё собиқ Иттифоқ бўйлаб чўзилган савдо йулаклари билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, бу минтақа мамлакатлари ва компанияларига нисбатан санксияларга олиб келиши мумкин. Мавжуд хавф Россиянинг Украинага бостириб киришидан кейин кучайди ва уруш давом этар экан, эътибор кучайди. Айни пайтда америкалик дипломатлар Вашингтоннинг халқаро санкцияларнинг Марказий Осиё иқтисодиётига салбий таъсирини минималлаштириш мақсадини яна бир бор таъкидлаб, минтақа қийин аҳволда эканини тан олишда давом этмоқда.

Марказий Осиё давлатлари Россия Федерацияси ёки Беларус Республикаси санкциялардан қочиш учун фойдаланиши мумкин бўлган “транзит пунктлари” рўйхатига киритилгани ажабланарли эмас. АҚШ ҳукуматининг яқинда эълон қилган огоҳлантиришида Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Ўзбекистон 18 давлатдан иборат «чекланган ёки назорат остидаги экспортдан Россия ёки Беларусга ўз манзилига етиб боргунга қадар ўтиш жойлари» сифатида қайд этилган.

Июн ойи охирида АҚШ Савдо вазирлигининг Молиявий жиноятларга қарши кураш тармоғи (FinCEN) ва АҚШ Савдо вазирлигининг Саноат ва хавфсизлик бюроси (BIS) “Москва ва Минскнинг экспорт назоратидан бўйин товлаш бўйича потенциал уринишларига нисбатан ҳушёрликни оширишга” чақирган огоҳлантириш эълон қилди”.

Огоҳлантириш жорий экспорт чекловларининг умумий кўринишини, жумладан, “экспорт назоратидан бўйин товлаш учун ташвиш туғдирувчи товарлар” рўйхатини тақдим этди ва молиявий институтлар уларни қўлга киритишда эътибор бериши керак бўлган бир қатор “транзакция ва хатти-ҳаракатларнинг қизил байроқларини” аниқлади. санкциялардан қочишга уринаётганлар. 22 қизил байроқнинг биринчисида «Россия ва Белоруссияга экспорт қилиш мумкин бўлган транзит пунктлари бўлиши мумкин бўлган савдо йулакларидан» фойдаланиш қайд этилган.

Рўйхатда 18 та давлатдан иборат гуруҳ “умумий транзит пунктлари” сифатида кўрсатилган – Арманистон, Бразилия, Хитой, Грузия, Ҳиндистон, Исроил, Қозоғистон, Қирғизистон, Мексика, Никарагуа, Сербия, Сингапур, ЖАР, Тайван, Тожикистон, Туркия, АҚШ , Бирлашган Араб Амирликлари ва Ўзбекистон.

BIS томонидан «Россия Федерацияси ва Беларус Республикаси томонидан ҳарбий ва мудофаа қобилиятини мустаҳкамлаш учун уларни қайта йуналтириш ва якуний фойдаланиш мумкинлиги сабабли алоҳида ташвиш уйғотадиган» объектларга самолёт қисмлари, антенналар, камералар, GPS тизимлари, интеграл микросхемалар, нефт конлари киради. ускуналар ва бошқалар.

Огоҳлантиришда айтилишича, баъзи ҳолларда «АҚШ томонидан назорат қилинадиган товарлар қонуний равишда ушбу ва бошқа мамлакатларга бошқа тайёр маҳсулотларни ишлаб чиқариш учун хом ашё сифатида экспорт қилиниши мумкин». Аммо улар қўшимча қилишларича, «бу тайёр маҳсулотлар ва товарларни, эҳтимол, қўшимча юк ташиш пунктлари орқали Россия ёки Беларусга кейинги экспорт қилиш тақиқланиши мумкин».

Марказий Осиё компаниялари санкциялар остида Россия компаниялари билан иш олиб боришса, катта хавф-хатарларга дуч келишади. Ўзбекистоннинг “Promcomplektlogistic” фирмаси Марказий Осиёда Россиянинг “Радиоавтоматика” компаниясининг санкцияларни четлаб ўтиш борасидаги саъй-ҳаракатларини фаол қўллаб-қувватлагани учун санксияга учраган биринчи корхона бўлди.

Вашингтоннинг Марказий Осиё давлатлари билан дипломатик алоқалари минтақада Россияга нисбатан санкцияларнинг таъсирини минималлаштириш ниятини таъкидлайди. Май ойи охирида Давлат котибининг Жанубий ва Марказий Осиё бўйича ёрдамчиси Доналд Лу бошчилигидаги минтақавий делегатсия Қирғизистон, Ўзбекистон, Тожикистон ва Қозоғистон расмийлари билан учрашув ўтказди. Ҳар бир алоҳида учрашувда Лунинг ташрифидан кейин Қирғизистон Ташқи ишлар вазирлиги хулоса қилганидек, “халқаро санкцияларнинг салбий таъсирини минималлаштириш” асосий муҳокама мавзуси бўлди. АҚШнинг Ўзбекистондаги элчихонаси ўзининг Телеграм гуруҳида ташқи ишлар вазири вазифасини бажарувчи Владимир Норовни янги лавозими билан табриклаганидан сўнг, Лоу ва Норов “минтақавий хавфсизликни, жумладан, ривожланиш режаларига Россияга қарши жорий этилган санксиялар Ўзбекистонга таъсир қилмаслигини таъминлаш борасидаги саъй-ҳаракатларимизни муҳокама қилганини таъкидлади.”

Қирғизистонда “сармоявий ҳамкорликни кенгайтириш имкониятлари”, Ўзбекистонда Лу мамлакат сармоя ва ташқи савдо вазири билан учрашиб, “Америка бизнесини Ўзбекистонга жалб қилиш бўйича амалий ҳамкорлик имкониятларини” муҳокама қилди. Шунга ўхшаш суҳбатлар Қозоғистон ва Тожикистонда ҳам бўлган. Америка таклиф қилаётган нарса халқаро санкцияларни қўллаш бўйича ҳамкорликни рағбатлантириш учун етарлими ёки йуқми, бу мунозара ва вақт масаласидир, аммо чиқиш йули бор ва Россиянинг бошқа ҳомий ҳудудига айланиб қолмаслик учун унга интилиш керак.