Ўзбекистон иккиламчи санкциялар таҳдиди туфайли муаммоларга дуч келмоқда

Марказий Осиё корхоналари қўшни давлатга нисбатан санксиялар босими туфайли катта қийинчиликларни бошдан кечирдилар. Шу билан бирга, Россия минтақа республикалари билан алоқаларни ривожлантиришда давом этмоқда. Ғарб экспертлари бу ҳолат Ўзбекистон иқтисодиёти учун хавфли, деб ҳисобламоқда.

СССР парчаланиб, мустақилликка эришгандан сўнг Ўзбекистон, Тожикистон, Қозоғистон, Қирғизистон ва Туркманистон ўз анъаналарига содиқ қолган ҳолда, ҳар томонлама эътиборни Москвага қаратган. Кредитлар, экспорт, импорт, меҳнат ресурслари, инвестициялар – буларнинг барчаси кўп жиҳатдан Россия Федерацияси билан боғлиқ бўлиб қолди. Шу билан бирга, бундай сиёсат Ғарбнинг Россияга қарши санкциялари қўлланилгандан сўнг Марказий Осиё ҳукмдорлари устидан шафқатсиз ҳазил ўйнади, Марказий Осиё автоматик равишда иккинчи даражали зарбани олди.

“Шу билан бирга, узоқ вақтдан бери кўп қиррали ташқи сиёсий алоқаларни ривожлантириб келаётган Оʻзбекистон ҳамон ишлаб чиқариш инқирозидан қочиб қутула олмади. Глобал миқёсда бир “катта биродар” иккинчиси билан алмаштирилганига қарамай (Россия Хитой учун), Тошкент Хитой бозорига бутунлай қайта йуналтиришга улгурмади. Ўзбекистонлик тадбиркорлар россиялик ҳамкорлар билан ишлашга кўпроқ ўрганиб қолганди”, деб ёзади украиналик сиёсатшунослар.

Жаҳон банки уруш пайтида Москва билан ҳамкорлик қанчалик зарарли бўлганлиги ҳақида тадқиқот ўтказди. Ўзбекистонда кичик ва ўрта бизнес Россиядан импорт ҳажмининг қисқаришига дуч келмоқда.

Россияга экспорт қилувчилар ҳам кўрсаткичларнинг пасайишини қайд этдилар. Катта бизнес, ҳозирча, бу йуналишда жиддий қийинчиликларни бошдан кечирмаяпти. Шу билан бирга, муқобил импортчиларга товар жўнатаётган экспортчилар талабнинг ўсишини қайд этдилар.

Россиянинг кўплаб йирик банклари санксияга учраган ва мамлакат ҳукумати чет эл валютасини сотишни чеклаган, бу эса ўз навбатида ўзбек тадбиркорларига кредит беришни қисқартирган. Шу боис республика ишбилармонлари бошқа давлатларга молиявий ёрдам сўраб мурожаат қила бошладилар, бироқ дарров тўсиқларга дуч келишди. Хорижий банклар имтиёзли шартларда кредит беришдан бош торта бошладилар. Молиявий рискларни қоплаш учун банклар кредитлар бўйича фоиз ставкаларини кўтариш ва гаров миқдорини оширишга киришдилар. Бундай шароитлар кўпчилик учун ноқулай эди.

“Узоқ вақт давомида Ўзбекистон ҳукумати иқтисодиётни диверсификатсия қилишга ҳаракат қилди, чунки у бир давлат билан савдо алоқаларига қарамлик қайсидир нуқтада республикани мустақиллигидан маҳрум қилиши мумкинлигини тушунди. Оқибатда бу сиёсатни етарлича амалга ошира олмаган Ўзбекистон Республикаси имкон қадар қисқа вақт ичида муқобил ҳамкорлар томон йуналтиришга мажбур бўлди. Вазият шу қадар ривожландики, Тошкент мустақилликни сақлаб қолиш ҳақида ўйлашга ҳам улгурмади, чунки Москва билан бир хил савдо алоқаларини ҳар ой узайтириш кичик ва ўрта бизнесни ўлдиради ва бутун мамлакат иқтисодиётини вайрон қилади. Эҳтимол, Россиянинг заҳарлилиги Ўзбекистондаги корхоналар ишини заҳарлашни тез орада тўхтата олмайди, чунки мамлакат иқтисодиёти халқаро банклар томонидан кредитлаш учун хавфли бўлишни тўхтатмагунча экспорт/импортни бошқа мамлакатларга йуналтириш бир йилдан кўпроқ вақтни олади”, – деб ёзади Ғарб сиёсатшунослари.