Ўзбекистон Россия Федерацияси ва Қозоғистон билан газ иттифоқига киришдан бош тортди

Қозоғистон ҳукумати Москванинг “уч томонлама газ иттифоқи”га қўшилиш таклифини рад этиши биланоқ Тошкент ҳам худди шундай позицияни билдирди. Маҳаллий аҳолини иситиш учун ёқилғи йуқлигига қарамай, Ўзбекистон Россия билан ҳеч қандай иттифоқ тузмаслигини, газни шартномалар асосида сотиб олишини билдирган.

Шавкат Мирзиёев ҳокимиятга келганидан сўнг Ўзбекистон барча давлатлар, жумладан, Москва билан ҳам яхши қўшничилик сиёсатини юрита бошлади. Бироқ, Россия Федерацияси билан муносабатлар икки томонлама келишувлардан узоққа ривожланмади. Тошкент ҳеч қачон КХШТга қайтмаган, ЕОИИга ҳам қўшилмаган.

Россия президенти Владимир Путин Қозоғистон раҳбари Қосим-Жўмарт Тўқаевга “газ иттифоқи” тузиш ва Ўзбекистонни таклиф этиш таклифи билан чиқди. Токаев бу масалани ҳукумат билан муҳокама қилиш учун вақт кераклигини аниқ айтди, Ўзбекистон Республикаси расмий органлари эса 8 декабргача сукут сақлади.

Эртаси куни Остона рад жавобини берганидан кейин Тошкентнинг рад жавоби келди. Ўзбекистон энергетика вазири Жўрабек Мирзамахмудовнинг сўзларига кўра, республика “газ эвазига ҳеч қачон сиёсий шартларга рози бўлмайди”. Москва ва Тошкент Россия газини қўшни Қозоғистон орқали етказиб бериш бўйича музокаралар олиб бормоқда, бироқ “бу техник шартнома бўлади” ва “иттифоқ дегани эмас”, деди Мирзамахмудов.

Энергия ресурслари етишмаслиги туфайли ўзбекистонликлар уйларида совуққа дуч келишмоқда. Вазият оғир ва Хитойга кунига олти миллион кубометр газ экспортини тўхтатишга тўғри келди. Расмийлар табиий газ, электр энергияси, кўмир ва мазутни қўшимча сотиб олиш бўйича бошқа давлатлар билан (улар билан аниқланмаган) музокаралар олиб бормоқда. Мамлакатда суюлтирилган газ экспортини тақиқлаш жорий этилди.

Балки, Ўзбекистон энергия ресурслари танқислигини бошдан кечирмаганида ёки бошқа етказиб берувчилардан етарли миқдорда табиий газ олиш имкониятига эга бўлганида, Россия билан шартнома тузишга ҳожат қолмас эди.

Ўзбекистоннинг Россия билан газ иттифоқидан воз кечиши Ғарб таҳлилчилари томонидан изоҳланди. Бу қарорни маъқуллаганлар: “Биринчидан, Ўзбекистон позициясида Россия Федерациясининг минтақадаги таъсири пасайганига урғу берилади. Иккинчидан, Тошкент ҳозирги замонда Москва билан ҳар қандай келишувлар, хусусан, иттифоқлар тузиш билан боғлиқ хавф-хатарлардан хабардор. Учинчидан, шартнома кимга кўпроқ кераклигини аниқлаш қийин – Европа бозорини бой берган экспортёрми ёки бошқа етказиб берувчилардан газ топа оладиган импортёрми”.

Сиёсатшуносларнинг таъкидлашича, Россия Федерацияси Марказий Осиё мамлакатларига энди таъсир кўрсатмайди.

“Ўзбекистон газ учун яхши нарх олиши керак, чунки акс ҳолда ҳукумат Россия билан ҳамкорлик қилишдан бош тортади, бу эса унинг иқтисодиётига қўшимча зарба беради”, деб ёзади аноним таҳлилчилар.