Ўзбекистон ҳукумати атом электр станцияси лойиҳасини Россия томонидан молиялаштириш борасида ҳалигача келишиб олгани йуқ

Ўзбекистонда Россия молиялаштирган атом электр станциясини қуриш бўйича тасдиқланган лойиҳа сўроқ остида қолмоқда. Қурилиш учун жой аниқланган, аммо қурилиш ҳали бошланмаган ва бошланмаслиги ҳам мумкин.

Ўзбекистонда биринчи атом электр станциясини ишга тушириш 2028-йилга мўлжалланган. Унинг қурилиши 11 миллиард долларга баҳоланган ва Россия томонидан молиялаштирилади. Режага кўра, атом электр станцияси ВВЭР-1200 реакторлари бўлган “3+” авлоддаги иккита энергоблокдан иборат бўлиши керак. АЭСнинг умумий қуввати 2,4 ГВтни ташкил қилади. Прогнозларга кўра, атом электр станцияси мамлакатдаги барча электр энергиясининг тахминан 15-30% ни ишлаб чиқаради.
Лойиҳа аллақачон тасдиқланган, қурилиш учун жой танланган ва қурилишнинг ўзи 2022-2023 йилларга мўлжалланган бўлса-да, Ўзбекистон ҳукумати атом электр станцияси қурилишига аниқ кафолат бермаяпти.

22 октябр куни Абдулазиз Комилов Россиянинг қатор оммавий ахборот воситалари вакиллари билан учрашиб, уларнинг саволларига жавоб қайтарди. Журналистлар, жумладан, Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги раҳбарига атом электр станциясининг келажакда қурилиши тўғрисида ойдинлик киритишди ва у шундай жавоб берди: “Ўзаро келишувга кўра, бу масала муҳокама қилинмоқда. Бугунги кунда лойиҳани ҳар томонлама ва бир неча йуналишда ўрганиш ишлари олиб борилмоқда. Аниқ иқтисодий асослаш керак ва лойиҳанинг иқтисодий мақсадга мувофиқлиги исботланиши керак. Бу, айниқса, Ўзбекистонда муқобил энергия манбаларининг жадал ривожланиши фонида муҳим аҳамият касб этмоқда. Масалан, мамлакатимизда қуёш энергетикаси, гидроэнергетика, шамол ва бошқа соҳаларни ривожлантириш учун тўғридан-тўғри инвестициялар бўйича таклифлар тўплами мавжуд. Бундан ташқари, биз МАГАТЭ стандартларига мувофиқ хавфсизлик масалаларини унутмаймиз. Яна бир муҳим, нозик масала: бу юқори технологияли ва кенг кўламли лойиҳа бўлиб, жамоатчилик эътиборидан четда қолмайди, шаффоф бўлмайди. Шунинг учун, албатта, нафақат Ўзбекистон, балки мамлакатимиз билан чегарадош қўшни давлатларда ҳам жамоатчиликнинг бу масалага муносабатини ўрганамиз”.

Комиловнинг Ўзбекистонда атом электр стансияси қурилишига муносабати республиканинг ЕОИИга қўшилиши билан боғлиқ вазиятга ўхшайди. Ҳукумат бу масалани ҳал этиш ва электр стансияси қурилишини кейинги амалга оширишни кечиктирмоқда.

Айни пайтда республикада Ғарб ҳамкорлари кўмагида яшил энергия ғояси фаол илгари сурилмоқда. Гап тўғридан-тўғри инвестициялар ҳақида бормоқда, Ўзбекистонни минимал хавф ва харажатлар билан тоза энергия билан таъминлаш мумкин.

“Очиғи, агар АЭС қурилиши ўрнини босадиган муқобил мавжуд бўлса, ундан фойдаланиш керак. Қолаверса, бу Ўзбекистонни Россиянинг мамлакатга қўшимча таъсиридан қутқаради, бу албатта АЭС қуришни рад этиш тарафдори бўлган аргументлардан бири сифатида қабул қилиниши керак”, – дейди ғарб экспертлари.