Ўзбекистон ЖСТга аъзо бўлишдан нима беради? 1-қисм

Жаҳон савдо ташкилоти — Жаҳон савдо ташкилоти, мамлакатлар ўртасидаги савдо қоидаларига риоя қилинишини назорат қилувчи дунёдаги ягона ташкилотдир. ЖСТнинг асосий мақсадларидан бири бу ўзини ҳимоя қилишнинг олдини олиш ва протекционизмдан фойдаланишни бекор қилишдир.

Ўзбекистоннинг ЖСТга аъзо бўлишидан қандай умидлари бор? Шуни таъкидлаш жоизки, ЖСТ нафақат иқтисодий ўсишни таъминлайди ва иштирокчи мамлакатлар фуқароларининг фаровонлигини яхшилайди, балки бунинг ўрнига оддий талаб — ички бозорни эркинлаштиришни қатъият билан бажарилишини талаб қилади. Бугунги кунда ушбу шартга эришиш Ўзбекистон учун осон эмас. Шу билан бирга, ЖСТга қабул қилиш учун бирон бир мамлакат бажариши керак бўлган бошқа тайёргарлик шартлари мавжуд:

– соҳаларнинг бир вақтда ривожланишини тартибга солиш;

– нархларни тартибга солиш ва оптимал солиқ тизимини шакллантириш, айрим соҳаларда ва ишлаб чиқаришда субсидияларни сақлаб қолиш;

– товарларни стандартлаштириш ва сертификатлашни тизимлаштириш, чет эл инвестицияларнинг жозибадорлигини ошириш;

– импорт ва экспорт учун божхона божлари тарифларини тартибга солиш.

Жаҳон савдо ташкилотига аъзо мамлакатнинг жараёни ўртача 8-10 йил давом этади. Шуниси эътиборга лойиқки, 1995 йилда мурожаат қилган Ўзбекистон нафақат 2017 йилда муҳим натижаларни кўрсата бошлади. Гап шундаки, мамлакатда ички бозорда монополистлар мавжуд. Масалан, Ўзбекистонда фақат битта авиакомпания ва битта темир йул компанияси мавжуд. Улар хизматларнинг нархларини ўз хоҳишларига кўра белгилайдилар, бу бутун Ўзбекистон иқтисодиётига кўп йиллар давомида катта зарар етказмоқда.

Шуни таъкидлаш керакки, иқтисодиёти заиф бўлган давлатлар учун ЖСТнинг афзалликларидан тўлиқ фойдаланиш мумкин эмас. Бу мамлакат ички ресурсларига боғлиқ. АҚШ, Япония, Хитой, Ғарбий Европа мамлакатлари каби мамлакатлар ташкилотнинг барча имкониятларини ҳис қилишлари мумкин, чунки улар узоқ вақтдан бери ўз иқтисодиётларини тўғри йуналишда ривожлантирмоқдалар.

ЖСТга аъзолик Ўзбекистонга ички ва ташқи бозор монополиясидан халос бўлишига имкон беради. Гап Россия асосий монополист бўлган ЕОИИ (Евроосиё иқтисодий иттфоқи) ҳақида бормоқда. Мирзиёев ички монополистлар ҳисобига Ўзбекистон иқтисодиёти нормал ишлай олмаслигини тушунади ва бир вақтлар ЕОИИга қўшилиш уни бутунлай йуқ қилиши мумкин, чунки агар Путин углерод ресурслари нархини кўтариши керак бўлса, у буни кўп тушунтиришларсиз амалга оширади ва Европа Иттифоқи мамлакатлари шартнома асосида хомашё сотиб олишга мажбур бўлади.

Биринчи қисмнинг охири.