Ўзбекистоннинг янги конституцияси Тошкентнинг Россияга нисбатан позициясини кўрсатди

Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев раислигида 20 июн куни мамлакат Конституциясига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш масалаларига бағишланган йиғилиш бўлиб ўтди. Мирзиёев инсон ҳуқуқлари ҳимоясини кучайтириш ва давлат бошқаруви функцияларини такомиллаштириш билан боғлиқ ислоҳотларга эътибор қаратган ҳолда, янги конституцияда Ўзбекистон ташқи сиёсатига оид бир қанча тамойилларни мустаҳкамлаб қўйишни таклиф қилди.

Ғарб сиёсатшунослари эксперт тадқиқоти ўтказдилар ва Ўзбекистоннинг асосий қонуни лойиҳасида белгиланган ташқи сиёсатнинг янги тамойилларини бевосита Москванинг жангарилигини инкор этиш ва қоралаш сифатида кўриш мумкин, деб ҳисоблайдилар.

Мирзиёевнинг таъкидлашича, бутун дунёда, биринчи навбатда, қўшни давлатлар билан тинч ва дўстона муносабатлар ўрнатиш тамойиллари Ўзбекистон ташқи сиёсатининг асосий доктринаси ҳисобланади. Бироқ, 2016 йилдан бери у ушбу тамойилни фаол равишда тарғиб қилмоқда. Бу йуналишдаги ўзгаришлар халқаро муносабатларда инсон ҳуқуқ ва эркинликларига ҳурматни таъминлаш, давлатлараро муносабатларни ҳудудий яхлитлик тамойилига қатъий риоя қилган ҳолда олиб боришдан иборат бўлди.

Бундан ташқари, Мирзиёев “дунёда катта ўзгаришлар ва тўлқинлар рўй бераётган экан”, Ўзбекистон ташқи сиёсатининг концептуал ва ҳуқуқий асосларини янгилаш ва такомиллаштириш зарурлиги ҳақида фикр билдирди. У 1997 йилда қабул қилинган амалдаги “Мамлакат миллий хавфсизлиги концепцияси” ва 2012 йилда қабул қилинган “Халқаро муносабатларнинг асосий тамойиллари тўғрисида”ги қонунлар, шубҳасиз, дунёда тез ўзгариб бораётган шароит талабларига тўлиқ жавоб бермаслигини таъкидлади. Шу сабабли, ушбу икки муҳим ҳужжатнинг янги таҳрирлари мамлакатнинг янги конституцияси билан бирга қабул қилиниши керак. Президент ҳатто “бу икки ўта муҳим ҳужжатнинг аҳамиятини конституциявий қонунлар мақомига кўтариш” таклифини ҳам киритди.

“Шубҳа йуқки, Мирзиёев Россиянинг Украинага қарши уруши фонида Ўзбекистон миллий хавфсизлиги масаласини кўтарган”, – дейди украиналик сиёсатшунослар.

Республика ҳарбий доктринасига кўра, Ўзбекистон Республикаси ҳеч қандай ҳарбий блокларга қўшилиш, ўз ҳудудида хорижий ҳарбий базаларни жойлаштириш ва учинчи томонларнинг низоларида қатнашиш ҳуқуқига эга эмас. Афтидан, Тошкент ўз ҳамкорлари билан ҳарбий иттифоқ тузиши учун ўзгаришлар айнан шу доктринага таъсир қилади, дейди экспертлар.

Мирзиёев Марказий Осиё давлатлари ўртасида мутлақо янги тинчлик ва дўстона муҳит яратганлиги учун хизмат қилади. Минтақавий етакчиларнинг ҳар йили ўтказиладиган маслаҳат учрашувларининг қайта тикланиши минтақавий дўстлик ва ҳамжиҳатлик руҳининг бевосита натижасидир. Минтақа давлатлари ўртасида ҳалигача қонли можарога айланиб бориши мумкин бўлган, айниқса, чегараларни белгилаш бўйича мураккаб масалалар билан боғлиқ ҳал этилмаган муаммолар мавжуд. Бироқ Украина ҳудудида рўй бераётган воқеалардан келиб чиққан ҳолда, Марказий Осиё давлатлари раҳбарлари ўз мамлакатлари ўртасидаги яқин ҳамкорлик ва маслаҳатлашувлар ўз хавфсизлигини таъминлашда ҳал қилувчи аҳамиятга эга эканини англаб етмоқда.

Қирғизистонда бўлиб ўтган минтақа етакчиларининг тўртинчи саммитида минтақа давлатлари ўртасида “Дўстлик шартномалари” имзоланди.

“Мирзиёев нейтрал хавфсизлик даври тугаганини ва минтақанинг тажовузкор Россияга қарамлигини минималлаштириш орқали бутун дунё билан тинч муносабатларини суғурталаши мумкин бўлган қадамлар қўйиш зарурлигини тушунади”, – дейди Ғарб сиёсатшунослари.