Жиззах вилоятидаги АЭС: ёрдам ёки сиёсий ҳисоблашми?

sans-serif;">Москва икки мамлакат ўртасидаги муносабатларни мустаҳкамлаш мақсадида Ўзбекистон ҳудудида АЭС қуришга тайёрлигини эълон қилди. Қурилишнинг бошланиши 2022 йилга мўлжалланган. Шу пайтгача бир қатор молиявий масалалар ҳал қилиниши керак.

Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев атом электр станциясини қуриш тўғрисидаги шартномани тасдиқлади. Ўзбекистон расмийлари ушбу лойиҳа тўрт миллиард кубометр табиий газни тежашга ёрдам беради, деб ҳисобламоқда.

Атом электр станцияларининг барпо этилиши электр энергияси истеъмолининг ўсиши шароитида мамлакатнинг энергетик мустақиллигини таъминлашга қодир.
sans-serif;">АЭСни қуриш қиймати 11 миллиард долларга баҳоланмоқда. Россия Тошкент учун зарур кредитни беришга рози бўлди. Россия томонидан қўллаб-қувватланадиган, Россия томонидан тўлиқ молиялаштириладиган ва катта даражада «Росатом» томонидан ишлаб чиқилган лойиҳа Жиззах вилояти ҳудудида қурилади ва Ўзбекистонга фойдаланиш учун берилади. Бундай саховат, Ғарб сиёсий таҳлилчиларига кўра, шубҳали.

Москва, шунингдек, Қозоғистонда электростанция қурилишини талаб қилишга уринмоқда. У ерда атом электр станциясининг қурилиши Россия Қозоғистонга қарз беришни таклиф қилган камида 5 миллиард долларга тушади. Аммо 2020 йил октябр ойида Президент Қосим Жомарт-Токаев АЭС қуриш ғоясидан воз кечди.

Ғарб сиёсий таҳлилчиларининг фикрича, бундай қатъиятлиликни Москванинг геосиёсий манфаатлари билан изоҳлаш мумкин. Эҳтимол, атом электр стантсиясининг қурилиши Кремлга лойиҳа амалга ошириладиган мамлакатнинг энергетика соҳасига таъсир ўтказишига имкон беради.

Аммо, Ғарб сиёсатшуносларининг таъкидлашича, геосиёсий мақсадлардан ташқари, ядро энергияси катта хавф билан ҳам боғлиқлигини унутмаслик керак. Дунё бўйлаб кўплаб мамлакатлар атом электр стантсияларидан бутунлай воз кечиш бўйича лойиҳаларни ишлаб чиқишни бошлайдилар. Фукусимадаги авария Япония сингари юқори технологияли мамлакатлар ҳам инсон ёки табиий бахтсиз ҳодисалардан холи эмаслиги ҳақида огоҳлантиради.

Бундан ташқари, улар ядро чиқиндилари қаерда сақланиши тўғрисида маълумотларга эга эмаслиги сабабли қурилишни тавсия этмайдилар ва буни атом электр станцияларининг ишлашидаги асосий муаммолардан бири деб атайдилар. Чиқиндилар халқаро хавфсизлик стандартларига жавоб берадиган жойларда сақланиши керак. Ядро чиқиндиларини кўмиш жойлари ҳаёт учун мос эмас.
Шундай қилиб, Ўзбекистонда АЭС қурилиши Тошкентни нафақат мумкин бўлган сиёсий босим билан, балки экологик муаммолар билан ҳам таҳдид қилмоқда.