Шавкат Мирзиёев таълим тизимини тўлиқ қайта кўриб чиқиш ниятида

Бугун, 28-январ куни Ўзбекистон Республикаси Президенти раислигида йиғилиш бўлиб ўтди, унда мактаб та’лим тизимини ривожлантириш масалалари кўриб чиқилди.

Мамлакат келажаги, барча ислоҳот ва лойиҳаларнинг муваффақияти сифатли таълим тизимининг мавжудлигига боғлиқ. Шу боис ўтган тўрт йилда таълим сифатини ошириш, ўқитувчилар мавқеини юксалтириш борасида катта ишлар амалга оширилди. Ҳозир мамлакатимиз янги даврга қадам қўймоқда, 2022-2026-йилларда Ўзбекистонни ривожлантириш стратегиясида айнан таълим ва инсон капиталини ривожлантириш масалалари тўртинчи устувор йуналиш сифатида белгиланган.

Давлатимиз раҳбари мактабларни ривожлантириш “ҳаёт-мамот масаласи” эканини таъкидлади.

Бу соҳадаги ислоҳотларни кечиктиришга ҳаққимиз йуқ. Қанчалик қийин бўлмасин, бугундан бошлаб мактаб таълимига мустаҳкам пойдевор қўйишимиз керак. Биз барча эътибор ва ресурсларимизни қаратамиз. Бу йул оғир бўлади, фақат шу йулгина барча муаммоларни ҳал қилади”, — деди Шавкат Мирзиёев.

Мактаблар фаолиятини яхшилаш нафақат Халқ таълими вазирлиги, балки барча вазирлик ва идоралар, ҳокимликлар, илмий ташкилотлар, зиёлилар, бутун жамоатчиликнинг вазифаси бўлиши зарурлиги таъкидланди.

Хусусан, республика бўйича 10 минг 130 та мактабни ободонлаштириш зарур. Жамиятимизнинг барча қатламлари, ҳар бир оила вакилларидан иборат 6 миллион нафардан ортиқ ўқувчи ва 500 минг нафардан ортиқ ўқитувчининг келажаги ҳам шунга боғлиқ.

Йиғилишда соҳадаги муаммо ва долзарб масалалар та’кидланди.

Бугунги кунда 1695 та мактаб капитал таъмирлашга муҳтож. Афсуски, тахтадан қурилган 179 та мактаб ҳанузгача ишламоқда. 3000 дан ортиқ мактаб қўшимча синф хоналарига муҳтож. 2000 дан ортиқ мактабда спорт заллари мавжуд эмас.

Бундан ташқари, янги уй-жой массивлари қурилиши, қишлоқ инфратузилмасини кенгайтириш ва аҳоли сонининг кўпайиши муносабати билан яна 270 та мактаб қурилиши талаб қилинмоқда.

Амалдаги та’лим стандартлари ва ўқув дастурлари ўқувчилар томонидан фақат назарий билим олишга қаратилган бўлиб, болаларни мантиқий фикрлашга, билимларни амалда қўллашга ўргатмайди, ҳаётга тайёрланмайди.

Мактабларда фаолият юритаётган 504 минг нафар ўқитувчининг 60 минг нафари ўрта махсус ма’лумотли, 190 минг нафари эса малака тоифасига эга эмас. Кўпгина ўқитувчилар билим ва маҳоратга эга эмаслар. Ўқитувчилар одатда «кўпроқ соат олишади» ва сифатли дарс ўтмайдилар.

Мактаб тизимида ҳозиргача 200 дан ортиқ турдаги ҳисоботлар тузилиб, дарс ва тадбирлар ягона услуб асосида олиб борилади. Мактаб кутубхоналарининг китоб фонди йиллар давомида янгиланмаган. Фақат 615 та мактабда миллий мусиқа асбоблари мавжуд.

Мактабларни баҳолаш, уларни аттестатсиядан ўтказиш ва аккредитатсия қилиш «кўргазма учун» амалга оширилади ва таълим муҳитини яхшилашга ҳисса қўшмайди.

Бундай камчиликлар халқ таълими тизимидаги барча ёндашувларни тубдан қайта кўриб чиқиш, уларни тубдан такомиллаштиришни тақозо этади. Шу боис йиғилишда таъкидланганидек, мактабларнинг ташқи кўринишини ҳам, ички мазмунини ҳам янгилаш, таълим сифатини бутунлай янги босқичга олиб чиқиш бўйича катта ислоҳотлар бошлаб юборилади.

“Биз ўқитиш услубларини, дарсликларни, партадан мактаб биносигача тўлиқ қайта кўриб чиқамиз. Таълим ва ўқитувчилар учун шароит яратилмагунча, жамият ўзгармайди. Туманлар, вилоятлар ва республика миқёсида мактаб таълимини ислоҳ қилиш бўйича кенгашлар тузилади. Республика кенгашига шахсан мен раислик қиламан. Туман ва вилоят кенгашларига ҳокимлар раҳбарлик қилади”, деди президент.

Бу кенгашлар ўз фаолиятини халқ билан маслаҳатлашган ҳолда, ўқитувчилар, ота-оналар, мутахассисларнинг фикрларини инобатга олган ҳолда ташкил этади.

Йиғилишда мактаб таълимини ривожлантириш борасидаги устувор вазифалар белгилаб олинди.

Келгуси беш йилда 1,2 миллион талаба ўрни яратилиши керак. Давлат раҳбари янги мактаблар ва мавжуд мактабларда қўшимча ўқув бинолари қуриш ҳисобига мактаб тизимининг салоҳиятини ошириш бўйича топшириқлар берди.

Эндиликда бу масалалар билан вилоят, шаҳар ва туманлар ҳокимлари шуғулланиши алоҳида та’кидланди. Давлат томонидан ажратиладиган маблағлардан ташқари маҳаллий бюджетга тушумнинг бир қисми ҳам мактабларга йуналтирилади. Энг муҳими, ижтимоий фаоллар, ота-оналар ва жамоатчилик назоратида янги мактаблар қурилиб, фойдаланишга топширилади.

Қурилиш вазирлигига янги талабларни ҳисобга олган ҳолда намунавий мактаблар лойиҳаларини ишлаб чиқиш топширилди.

Шароитлардан кейинги муҳим масала мактаблардаги муҳитдир. Давлатимиз раҳбари соҳа бошқарувини ислоҳ қилиш зарурлигини таъкидлаб, халқ таълими бошқармалари раҳбарлари ва мактаб директорларини малакали раҳбарлар орасидан тайинлаш, хорижлик мутахассисларни жалб этиш бўйича тавсиялар берди.

Халқ таълими вазирлигига ушбу мутахассисларга натижага йуналтирилган талаб ва мезонларни ишлаб чиқиш топширилди.

Ўзининг ноёб педагогик тажрибасини шакллантирган юқори тоифали ўқитувчиларни рағбатлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар белгиланди. Шу тариқа, Халқ таълими вазири жамғармаси шакллантирилиб, унга биринчи босқичда бюджетдан 300 миллиард сўм ажратилади. Жамғарма маблағлари илғор педагогик технологияларни жорий этаётган, ўқувчилари юқори натижаларга эришаётган ўқитувчиларни рағбатлантиришга йуналтирилади.

Шунингдек, ҳар бир ҳудудда педагогика институтлари, олий ўқув юртлари, академик литсейлар ва ихтисослаштирилган мактаблар ўқитувчиларидан иборат “кўчма услубий гуруҳлар” ташкил этиш ташаббуслари эълон қилинди. Улар таълим сифати паст мактабларга ташриф буюришади, ўқитувчиларга янги усулларни ўрганишда тушунтириш ва ёрдам беришади. Бунинг учун уларга ойлик маоши оширилади.

Педагог кадрлар тайёрлаш тизими ҳам тубдан такомиллашади. Шу мақсадда Тошкент шаҳридаги 5 та, вилоятлардаги 17 та олий таълим муассасаси мактабларга бириктирилади. Биринчи курс талабалари бевосита мактабларда тайёрланади. Бу талабаларнинг ҳам, мактаб ва университет ўқитувчиларининг ҳам касбий маҳоратини оширади.

Шунингдек, мактаблардаги ўқув юкламалари ва дарслар сонини қайта кўриб чиқиш, болаларни фикрлашга ундайдиган усулларни жорий этиш, илғор тажрибалар асосида дарсликларни тўлиқ янгилаш бўйича топшириқлар берилди.

Ўқувчиларнинг бўш вақтини мазмунли ташкил этиш, спорт ва бадиий ижодиёт тўгаракларини фаоллаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Давлатимиз раҳбари мактаб таълими соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг беқиёс аҳамиятини таъкидлаб, мутасаддиларга халқаро ташкилотлар билан ҳамкорликда тегишли стратегия ишлаб чиқиш бўйича топшириқлар берди. Шу асосда Мактаб таълимини ривожлантириш дастури қабул қилиниши белгиланди.

Ўзбекистонда улар хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантириш билан шуғулланади

Жорий йилда Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантириш ва бозор ҳажмини ошириш режалаштирилган, бунинг натижасида фуқаролар учун янги иш ўринлари пайдо бўлади.

Тегишли фармонни президент Шавкат Мирзиёев имзолади. Прогнозларга кўра, хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантиришга янги ёндашувларни жорий этиш 2022-йилда хизматлар бозори ҳажмини 1,5 баробарга ошириш ва қўшимча 1,5 миллион янги иш ўринларини яратиш имконини беради.

Хусусан, ҳар бир туман ва шаҳардаги аҳоли зич жойлашган кўчалар ўзгартирилади: бюджет маблағлари ҳисобидан капитал таъмирланади, ташқи ёритиш, ирригация ва дренаж тизимлари янгиланади. Бундан ташқари, пиёдалар ва велосипед йуллари, савдо ва хизмат кўрсатиш шохобчалари, истироҳат боғлари ва кўнгилочар масканлар барпо этилади.

Тошкент, Нукус, вилоят марказлари ва бошқа йирик шаҳарларда ҳар 3-5 та маҳаллага шундай маҳаллалараро савдо ва хизмат кўрсатиш кўчаси ташкил этилади.

Катта ва ўрта шаҳар ва туманларда

Йирик шаҳар ва туманларда таълим, тиббиёт, санъат, туризм, меҳмонхона ва умумий овқатланиш ва транспорт соҳаларида замонавий хизматлар бозорини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилади.

Тошкент, Самарқанд ва Наманганда юқори рентабелликдаги хизматлар, айниқса, йирик савдо-кўнгилочар объектларни кўпайтириш, таълим ва тиббиёт муассасалари жойлашган жойларда ихтисослаштирилган кластерлар ташкил этиш кўзда тутилмоқда.

Аҳолиси 300 минг кишидан кам бўлган ҳудудларда

Савдо, меҳмонхона, логистика хизматлари ва умумий овқатланиш ташкилотлари, шунингдек, техник хизмат кўрсатиш объектлари ва кўнгилочар марказларга устувор аҳамият берилади.

Рекреатсион туризмни ривожлантириш мумкин бўлган тоғли ва тоғ олди ҳудудларида ё‘ллар та’мирланади, электр ва ичимлик суви та’миноти яхшиланади, инфратузилма янгиланади, туризм бўйича тайёр лойиҳалар ишлаб чиқилади.

Чегара ҳудудларда, шунингдек, халқаро автомобил ва темир йуллар ўтадиган ҳудудларда савдо, туризм, логистика ва йул бўйи хизматларига алоҳида эътибор қаратилади. Қишлоқ хўжалиги улуши юқори бўлган ҳудудларда замонавий қишлоқ хўжалиги хизматлари ривожлантирилади.

Солиқ имтиёзлари

2022-йил 1-апрелдан 2025-йил 1-январга қадар чакана савдо ва умумий овқатланиш, меҳмонхоналар, транспорт, компютер хизматлари, маиший техника таʼмирлаш, агро- ва ветеринария хизматлари соҳаларидаги тадбиркорлик субʼектлари учун ижтимоий солиқ ставкаси 1 фоиз миқдорида белгиланди. шунингдек, кўнгилочар марказларда тақдим этиладиган хизматлар.

Мазкур имтиёз тадбиркорлик субектлари томонидан, агар жорий ҳисобот (солиқ) даври якунлари бўйича ушбу кичик бандда кўрсатилган фаолият турлари бўйича хизматлар кўрсатишдан олинган даромадлари жами даромадларининг камида 60 фоизини ташкил этса, қўлланилади.

Бундан ташқари, 2022-йил 1-январдан 2027-йил 1-январгача тадбиркорлик субʼектларига қуйидаги ҳуқуқлар берилади:

юридик шахслардан олинадиган ер солиғи ва юридик шахслардан олинадиган мол-мулк солиғи ставкалари 90% га камайтирилсин. Шу билан бирга, 2027-йил 1-январгача янгидан қурилган объектлар (шу жумладан, улар эгаллаб турган ер участкалари) учун ушбу имтиёз улар фойдаланишга топширилган ойдан бошлаб 5 йил муддатга қўлланилади.

Шунингдек, даромад солиғини ҳисоблашда биноларнинг қийматини икки йил ичида амортизатсия шаклида чегириб ташланадиган харажатларга киритишга рухсат берилади.

Туманлар ва шаҳарларнинг туристик зоналарида рўйхатдан ўтган тадбиркорлик субектлари учун 2022-йил 1-апрелдан 2025-йил 1-январгача қуйидагилар белгиланди:

айланма солиқ ставкаси – 1%;

юридик шахсларнинг мол-мулк солиғи ва юридик шахслардан кўрсатилган ҳудудларда жойлашган объектлар ва улар эгаллаб турган ер участкалари учун ер солиғи суммаси – ушбу солиқ турлари бўйича ҳисобланган сумманинг 1% миқдорида.

Бундан ташқари, 2022-йил 1-январдан бошлаб уяли алоқа операторлари учун мобил алоқа хизматлари учун аксиз солиғи ставкаси 10% этиб белгиланди.

Шунингдек, қишлоқ жойларда жойлашган антенна-маста металл конструкциялари, шу жумладан уларга ўрнатилган ва уларнинг ажралмас қисми бўлган иншоотлар, шунингдек, улар эгаллаб турган ер участкалари учун юридик шахсларнинг мол-мулк солиғи ва юридик шахслардан ер солиғидан озод этилиши кўзда тутилган.

Тошкентда улар ўлдирилган аёл солинган чамадонни топишди

Ўзбекистон Республикаси пойтахтида жарликдан чамадондаги аёлнинг жасади топилди, қизнинг жасадида қотиллик излари бор

Қизил чамадон 27-январ куни соат 21:30 атрофида Оҳангарон тумани Гулобод маҳалласидан Паркент туманига олиб борувчи йулдан унча узоқ бўлмаган чуқурлиги уч метрлик қоядан топилган.

Вилоят прокуратураси матбуот хизмати хабарига кўра, чамадон ичида тахминан 30-35 ёшлардаги осиё миллатига мансуб аёлнинг жасади бўлган.

Жабрланувчининг шахси аллақачон аниқланган. Мазкур ҳолат юзасидан Жиноят кодексининг 97-моддаси (қасддан одам ўлдириш) билан жиноят иши қўзғатилган. Тергов ишларини Тошкент вилояти прокуратураси ходимлари олиб бормоқда.

Тошкент ҳайвонот боғида аёл қиз болани айиқ билан панага ташлади

Бугун, 28-январ куни Тошкент ҳайвонот боғида қиз болани ёввойи ҳайвон жойлашган қўрғонга итариб юборди.

“Тахминан соат 12:00 да номаълум бир ёш аёл омманинг кўз ўнгида кичкина қизчани айиқлар ичига ташлаб юборди.Агар айиқ йиқилган болага ўлжа олмоқчи бўлган йиртқичдек муносабатда бўлганида, бу воқеа қандай якунланган бўларди, бу қўрқинчли», деб таъкидлади матбуот.

Кавказ қўнғир айиғи Зузу ўз ўрасида ётган ҳолда қизни темир панжарадан улоқтирган аёлнинг ҳаракатига эргашган. Меҳмонлар ва ходимларнинг уринишларига қарамай, аёлни тўхтатиб бўлмади, шунга қарамай у болани йиртқичнинг олдига ташлади.

Айиқ секин зовурга тушиб, қизга яқинлашиб, ҳидланиб, узоқлашди. Ҳайвонот боғи бўлими ходимлари тезда жавоб беришди ва уни ички қисмга жалб қила бошладилар ва у дарҳол ичкарига кирди.

Болани корпусдан олиб ташлашди ва ҳамшира томонидан текширилди. Қиз йиртқичнинг тишларидан эмас, балки деярли 5 метр баландликдан қулашдан азият чекди. Дастлабки кўрикда кўкаришлардан ташқари унинг танасида жиддий жароҳатлар аниқланмади.

Ҳозирда ҳуқуқ-тартибот идоралари ушбу ҳолат сабабларини ўрганмоқда, бола шифокорлар назоратида. Тошкент ҳайвонот боғи қизга тиббий ёрдам кўрсатиш учун барча харажатларни ўз зиммасига олади ва унинг тезроқ соғайиб кетишини тилайди.

Адлия вазирлиги зарарли ва ёқимсиз ҳидларнинг тарқалиши учун жавобгарлик жорий этиш таклифини киритди

Ўзбекистон Адлия вазирлиги атмосфера ҳавосини ифлослангани учун саноат корхоналарини жавобгарликка тортишни таклиф қилди.

Бунинг сабаби, мамлакатимизда ҳавонинг ифлосланиш даражаси юқорилигича қолаётгани халқаро рейтинглар билан ҳам тасдиқланади. Тошкентни вақти-вақти билан “тунги бадбўй ҳид” қоплаб келаётгани ҳам сир эмас, унинг манбаи саноат корхоналари.

Ҳаво сифати мониторинги билан шуғулланувчи АирВисуал халқаро ташкилоти маълумотларига кўра, 2018-йилда Ўзбекистон ҳавоси энг ифлосланган давлатлар рейтингида 16-ўринни эгаллади. Кейинги икки йил ичида бу кўрсаткич атиги 2 поғонага яхшиланиб, 18-ўринга кўтарилди.

2018 йилги рейтингда жами 73 та давлат қайд этилган бўлиб, улар орасида ҳавоси энг ифлосланган давлатлар рўйхатини Бангладеш (1-ўрин), Покистон (2-ўрин) ва Ҳиндистон (3-ўрин) эгаллаган бўлса, Австралия, Финляндия ва Исландия кўрсатилган. Рейтинг муаллифларига кўра, ҳар йили 7 миллионга яқин одам ҳавонинг ифлосланиши туфайли ҳаётдан кўз юмади, бу ҳам жаҳон иқтисодиётига ҳар йили 225 миллиард доллар зарар келтирмоқда.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, ёмон ҳидлар кўз, бурун ва томоқни безовта қилади, бош оғриғи, кўнгил айниши, ич кетиши, овознинг хириллаши, томоқ оғриғи, йутал, кўкрак қафасидаги қичишиш, бурун тиқилиши, нафас қисилиши, стресс ва уйқучанлик каби ҳолатларга олиб келади.

Ўзбекистонда ёқимсиз ҳидлар бўйича мурожаатлар сони бўйича статистик маълумотлар мавжуд бўлмаса-да, сўнгги пайтларда оммавий ахборот воситаларида фуқаролар томонидан аҳоли пунктларида жойлашган саноат корхоналаридан атроф-муҳитга ёқимсиз ҳидлар пайдо бўлишининг манбалари бўлган чиқинди чиқиндилари ҳақида мурожаатлар кўпаймоқда.

Статистик маълумотларга кўра, 2021-йил 1-январ ҳолатига Ўзбекистонда саноат ва қурилиш соҳасидаги корхона ва ташкилотлар сони 124 489 тани (шундан 83 539 таси саноат корхоналари) ташкил этди. Агар уларнинг асосий фаолияти ишлаб чиқариш ва қайта ишлаш билан боғлиқлигини ҳисобга оладиган бўлсак, бундай ҳидларнинг мумкин бўлган манбалари томонидан атмосферага чиқариладиган ўткир ҳидли турли хил хавфли чиқиндилар ҳажми мос равишда ортади.

Қонун нима дейди

Мамлакатимизда атмосфера ҳавосининг сифати “Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонун билан тартибга солинади. Бироқ, бу қонун атмосфера ҳавосини ҳимоя қилишнинг умумий қоидаларини белгилайди ва ёқимсиз ҳидлар муаммосини ҳал қилмайди.

Санитария қоидалари ва нормалари атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи корхоналар фаолияти нормаларини белгилайди. Хусусан, “Тураржой биноларида атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида”ги санитария қоидалари ва қоидалари атмосфера ҳавосининг манбаси бўлган технологик жараёнлар асосида ишлайдиган корхоналар, ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотларининг зарарли таъсирини камайтириш мақсадида санитария муҳофазаси зоналарини белгилайди.

Санитария муҳофазаси зоналарининг 5 тоифаси мавжуд: I тоифа – 1000 м, II тоифа – 500 м, III тоифа – 300 м, IV тоифа – 100 м, V – 50 м.Бу зоналар муайян турдаги корхоналарни ўзларига нисбатан амалга оширишни назарда тутади.

«Бироқ бу қоидаларда ёқимсиз ҳидлар ва уларни тартибга солувчи меъёрлар масалалари акс эттирилмаган. Шу сабабли, атроф-муҳитни ифлослантирувчи чиқиндилар билан бир қаторда ҳиднинг рухсат этилган максимал даражасини ҳам ҳуқуқий тартибга солиш зарур», – дейилади вазирлик хабарида.

Хорижий мамлакатларда ёқимсиз ҳидлар билан курашишнинг ҳуқуқий механизмлари яратилган. Мисол учун, Японияда ҳидлар билан шуғулланиш 1972 йилдаги ҳидни назорат қилиш тўғрисидаги қонун билан тартибга солинади. Францияда AFNOR Х-43-101 стандартлари, Голландияда эса NVN 2820 стандартлари, Германияда ҳаво сифатини назорат қилиш бўйича Техник йуриқнома мавжуд. Қўшма Штатларда ҳидни назорат қилиш алоҳида штат қонунлари даражасида тартибга солинади.

Нохуш ҳидларнинг атроф-муҳитга, инсон саломатлигига салбий таъсири, шунингдек, шаҳарларнинг кенгайиши, аҳоли сонининг кўпайиши ва саноат корхоналари мамлакатимизда ёқимсиз ҳидларга қарши самарали ҳуқуқий механизмларни яратиш зарурлигини тақозо этмоқда.

Ушбу турдаги жамоат муносабатларини ҳуқуқий тартибга солиш орқали ёқимсиз ҳидларнинг атроф-муҳитга таъсирининг олди олинади, ҳидлар туфайли кундалик ҳаётда юзага келадиган ноқулайликлар бартараф этилади. Бунинг натижасида фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғи учун зарарсиз бўлган атмосфера ҳавосига бўлган ҳуқуқлари таъминланади.

“Бундан келиб чиқиб, амалиётга татбиқ этиш мақсадида таҳлил натижалари ва бу борада ишлаб чиқилган таклифлар мутасадди идораларга тақдим этилди”, — дея хулоса қилди Адлия вазирлиги.