БМТ болалар савдоси кўпайганлиги ҳақида гапирди

sans-serif;">БМТ сўнгги 15 йил ичида одам савдоси бўйича даҳшатли статистикани тақдим этди. Одам савдоси қурбонлари орасида болаларнинг улуши ўсиб бормоқда: қизлар — уч марта, ўғил болалар — беш марта.

Қизлар асосан жинсий эксплуататсия мақсадида сотиб олинса, ўғил болалар кўпроқ мажбурий меҳнатга жалб қилинади. Бу ҳақда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Гиёҳванд моддалар ва жиноятчилик бўйича бошқармаси (UNODC) ҳар икки йилда бир чиқадиган янги ҳисоботида айтилган.

Умуман олганда, 2018 йилда дунёнинг 148 мамлакатида 50 минг одам савдоси қурбонлари аниқланди. Бироқ, ҳисобот муаллифлари таъкидлаганидек, қурбонларнинг ҳақиқий сони анча кўп бўлиши мумкин. Тадқиқот шуни тасдиқладики, аҳолининг энг заиф қатламлари, шу жумладан муҳожирлар ва ишсизлар, одатда, ўзларини жиноятчилар тармоғида топадилар. COVID-19 пандемияси фонида бу одамларнинг аҳволи фақат ёмонлашди.

“Дунё бўйлаб миллионлаб аёллар, болалар ва эркаклар ишламайди, ўқимайди ва ижтимоий ёрдам олиш имконига эга эмас. Бундай вазиятда улар одам савдогарлари қўлига тушиб қолиш хавфини янада оширадилар”, — деди UNODC ижрочи директори Гада Вали ҳисоботни тақдим этаркан. У халқаро ҳамжамиятни сайёрамизнинг заиф аҳолисини пандемия таъсиридан ҳимоя қилиш учун чоралар кўришга чақирди.

Вали, глобал ҳисобот ва UNODC экспертлари томонидан тақдим этилган техник кўмак билан бир қаторда, дунё ҳукуматларига одам савдосига қарши курашишда, жазосиз қолишга қарши курашишда ва жабрланганларни қўллаб-қувватлашда ёрдам беришини айтди.

Одам савдоси қурбонларининг асосий қисми — 70% ни аёллар ташкил этади, уларнинг 20 фоизга яқини вояга этмаганлардир. Жабрланганларнинг яна 20% вояга етган кишилар, қолганлари ўғил болалардир.

Сўнгги 15 йил ичида контрабандачиларнинг аниқланган қурбонлари сони сезиларли даражада ошди ва уларнинг демографик таркиби ҳам ўзгарди — болалар улуши 10% дан 30 ёшга, катта кишилар улуши эса икки бараварга ошди.

Жабрланувчиларнинг ярми жинсий эксплуатация мақсадида сотиб олинади, 38% мажбурий меҳнат учун, олти фоизи жиноий фаолият билан шуғулланишга мажбур қилинади ва тахминан бир фоизи тиланчилик билан шуғулланади. Бир фоиздан камроғи орган савдоси, мажбурий никоҳ ва бошқа мақсадларда фойдаланилади.

Қуллар меҳнати, айниқса, қишлоқ хўжалиги, қурилиш, балиқ ови, тоғ-кон саноати ва уй ишлари учун узоқ аҳоли пунктларида қўлланилади.

БМТ экспертлари одам савдогарининг «портретини» ҳам тузишди: аксарият ҳолларда бу эркаклар, қоида тариқасида, уюшган жиноий гуруҳ аъзолари. Шу билан бирга, «ёлғизлар» ёки маҳаллий жиноий ташкилотларнинг аъзолари ҳам бор. Улар ўзларининг қурбонларини товар сифатида кўришади ва ўз ҳуқуқлари ва қадр-қиммати ҳақида ўйламайдилар. Сотиш нархи ўнлабдан ўн минглаб долларгача, энг катта миқдордаги уюшган жиноятчилар томонидан ишлаб топилган.

Одам савдоси билан шуғулланадиганлар ўз фаолиятида потенциал қурбонларни қидиришдан тортиб, уларни эксплуатация қилишга қадар янги технологиялардан кенг фойдаланадилар. Болалар кўпинча дўстлик учун ижтимоий тармоқларга жалб қилинади. БМТ мутахассислари иккита стратегияни аниқладилар: «ов қилиш», одам савдогари жабрланувчини ижтимоий тармоқда агрессив равишда таъқиб қилганда ва «балиқ овлаш», жиноятчи тармоқларни ўрнатганда, иш жойига оид реклама жойлаштирганда ва потентсиал жабрланувчига жавоб беришини кутиш. Интернет шунингдек, одамларни эксплуатация қилиш жараёнини реал вақт режимида «эфирга узатишга» имкон беради, шу билан бир вақтда дунёдаги кўплаб «мижозларни» жалб қилади.

Ҳисобот муаллифлари 148 мамлакат маълумотларига асосланиб, одам савдосининг 534 хил йуналишини аниқладилар. Кўпинча қурбонларни уйдан узоқроққа олиб кетишмайди — масалан, шаҳар атрофига ёлланган қизлар яқин атрофдаги бар ва мотелларда эксплуататсия қилинади.

БМТ экспертлари ҳисобот устида ишлашда дунёнинг 148 мамлакати томонидан тақдим этилган расмий маълумотлардан фойдаланишди. Ҳужжат муаллифлари 71 мамлакатдан 489 та суд ишларини ҳам таҳлил қилдилар.