Шавкат Мирзиёев таълим тизимини тўлиқ қайта кўриб чиқиш ниятида

Бугун, 28-январ куни Ўзбекистон Республикаси Президенти раислигида йиғилиш бўлиб ўтди, унда мактаб та’лим тизимини ривожлантириш масалалари кўриб чиқилди.

Мамлакат келажаги, барча ислоҳот ва лойиҳаларнинг муваффақияти сифатли таълим тизимининг мавжудлигига боғлиқ. Шу боис ўтган тўрт йилда таълим сифатини ошириш, ўқитувчилар мавқеини юксалтириш борасида катта ишлар амалга оширилди. Ҳозир мамлакатимиз янги даврга қадам қўймоқда, 2022-2026-йилларда Ўзбекистонни ривожлантириш стратегиясида айнан таълим ва инсон капиталини ривожлантириш масалалари тўртинчи устувор йуналиш сифатида белгиланган.

Давлатимиз раҳбари мактабларни ривожлантириш “ҳаёт-мамот масаласи” эканини таъкидлади.

Бу соҳадаги ислоҳотларни кечиктиришга ҳаққимиз йуқ. Қанчалик қийин бўлмасин, бугундан бошлаб мактаб таълимига мустаҳкам пойдевор қўйишимиз керак. Биз барча эътибор ва ресурсларимизни қаратамиз. Бу йул оғир бўлади, фақат шу йулгина барча муаммоларни ҳал қилади”, — деди Шавкат Мирзиёев.

Мактаблар фаолиятини яхшилаш нафақат Халқ таълими вазирлиги, балки барча вазирлик ва идоралар, ҳокимликлар, илмий ташкилотлар, зиёлилар, бутун жамоатчиликнинг вазифаси бўлиши зарурлиги таъкидланди.

Хусусан, республика бўйича 10 минг 130 та мактабни ободонлаштириш зарур. Жамиятимизнинг барча қатламлари, ҳар бир оила вакилларидан иборат 6 миллион нафардан ортиқ ўқувчи ва 500 минг нафардан ортиқ ўқитувчининг келажаги ҳам шунга боғлиқ.

Йиғилишда соҳадаги муаммо ва долзарб масалалар та’кидланди.

Бугунги кунда 1695 та мактаб капитал таъмирлашга муҳтож. Афсуски, тахтадан қурилган 179 та мактаб ҳанузгача ишламоқда. 3000 дан ортиқ мактаб қўшимча синф хоналарига муҳтож. 2000 дан ортиқ мактабда спорт заллари мавжуд эмас.

Бундан ташқари, янги уй-жой массивлари қурилиши, қишлоқ инфратузилмасини кенгайтириш ва аҳоли сонининг кўпайиши муносабати билан яна 270 та мактаб қурилиши талаб қилинмоқда.

Амалдаги та’лим стандартлари ва ўқув дастурлари ўқувчилар томонидан фақат назарий билим олишга қаратилган бўлиб, болаларни мантиқий фикрлашга, билимларни амалда қўллашга ўргатмайди, ҳаётга тайёрланмайди.

Мактабларда фаолият юритаётган 504 минг нафар ўқитувчининг 60 минг нафари ўрта махсус ма’лумотли, 190 минг нафари эса малака тоифасига эга эмас. Кўпгина ўқитувчилар билим ва маҳоратга эга эмаслар. Ўқитувчилар одатда «кўпроқ соат олишади» ва сифатли дарс ўтмайдилар.

Мактаб тизимида ҳозиргача 200 дан ортиқ турдаги ҳисоботлар тузилиб, дарс ва тадбирлар ягона услуб асосида олиб борилади. Мактаб кутубхоналарининг китоб фонди йиллар давомида янгиланмаган. Фақат 615 та мактабда миллий мусиқа асбоблари мавжуд.

Мактабларни баҳолаш, уларни аттестатсиядан ўтказиш ва аккредитатсия қилиш «кўргазма учун» амалга оширилади ва таълим муҳитини яхшилашга ҳисса қўшмайди.

Бундай камчиликлар халқ таълими тизимидаги барча ёндашувларни тубдан қайта кўриб чиқиш, уларни тубдан такомиллаштиришни тақозо этади. Шу боис йиғилишда таъкидланганидек, мактабларнинг ташқи кўринишини ҳам, ички мазмунини ҳам янгилаш, таълим сифатини бутунлай янги босқичга олиб чиқиш бўйича катта ислоҳотлар бошлаб юборилади.

“Биз ўқитиш услубларини, дарсликларни, партадан мактаб биносигача тўлиқ қайта кўриб чиқамиз. Таълим ва ўқитувчилар учун шароит яратилмагунча, жамият ўзгармайди. Туманлар, вилоятлар ва республика миқёсида мактаб таълимини ислоҳ қилиш бўйича кенгашлар тузилади. Республика кенгашига шахсан мен раислик қиламан. Туман ва вилоят кенгашларига ҳокимлар раҳбарлик қилади”, деди президент.

Бу кенгашлар ўз фаолиятини халқ билан маслаҳатлашган ҳолда, ўқитувчилар, ота-оналар, мутахассисларнинг фикрларини инобатга олган ҳолда ташкил этади.

Йиғилишда мактаб таълимини ривожлантириш борасидаги устувор вазифалар белгилаб олинди.

Келгуси беш йилда 1,2 миллион талаба ўрни яратилиши керак. Давлат раҳбари янги мактаблар ва мавжуд мактабларда қўшимча ўқув бинолари қуриш ҳисобига мактаб тизимининг салоҳиятини ошириш бўйича топшириқлар берди.

Эндиликда бу масалалар билан вилоят, шаҳар ва туманлар ҳокимлари шуғулланиши алоҳида та’кидланди. Давлат томонидан ажратиладиган маблағлардан ташқари маҳаллий бюджетга тушумнинг бир қисми ҳам мактабларга йуналтирилади. Энг муҳими, ижтимоий фаоллар, ота-оналар ва жамоатчилик назоратида янги мактаблар қурилиб, фойдаланишга топширилади.

Қурилиш вазирлигига янги талабларни ҳисобга олган ҳолда намунавий мактаблар лойиҳаларини ишлаб чиқиш топширилди.

Шароитлардан кейинги муҳим масала мактаблардаги муҳитдир. Давлатимиз раҳбари соҳа бошқарувини ислоҳ қилиш зарурлигини таъкидлаб, халқ таълими бошқармалари раҳбарлари ва мактаб директорларини малакали раҳбарлар орасидан тайинлаш, хорижлик мутахассисларни жалб этиш бўйича тавсиялар берди.

Халқ таълими вазирлигига ушбу мутахассисларга натижага йуналтирилган талаб ва мезонларни ишлаб чиқиш топширилди.

Ўзининг ноёб педагогик тажрибасини шакллантирган юқори тоифали ўқитувчиларни рағбатлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар белгиланди. Шу тариқа, Халқ таълими вазири жамғармаси шакллантирилиб, унга биринчи босқичда бюджетдан 300 миллиард сўм ажратилади. Жамғарма маблағлари илғор педагогик технологияларни жорий этаётган, ўқувчилари юқори натижаларга эришаётган ўқитувчиларни рағбатлантиришга йуналтирилади.

Шунингдек, ҳар бир ҳудудда педагогика институтлари, олий ўқув юртлари, академик литсейлар ва ихтисослаштирилган мактаблар ўқитувчиларидан иборат “кўчма услубий гуруҳлар” ташкил этиш ташаббуслари эълон қилинди. Улар таълим сифати паст мактабларга ташриф буюришади, ўқитувчиларга янги усулларни ўрганишда тушунтириш ва ёрдам беришади. Бунинг учун уларга ойлик маоши оширилади.

Педагог кадрлар тайёрлаш тизими ҳам тубдан такомиллашади. Шу мақсадда Тошкент шаҳридаги 5 та, вилоятлардаги 17 та олий таълим муассасаси мактабларга бириктирилади. Биринчи курс талабалари бевосита мактабларда тайёрланади. Бу талабаларнинг ҳам, мактаб ва университет ўқитувчиларининг ҳам касбий маҳоратини оширади.

Шунингдек, мактаблардаги ўқув юкламалари ва дарслар сонини қайта кўриб чиқиш, болаларни фикрлашга ундайдиган усулларни жорий этиш, илғор тажрибалар асосида дарсликларни тўлиқ янгилаш бўйича топшириқлар берилди.

Ўқувчиларнинг бўш вақтини мазмунли ташкил этиш, спорт ва бадиий ижодиёт тўгаракларини фаоллаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Давлатимиз раҳбари мактаб таълими соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг беқиёс аҳамиятини таъкидлаб, мутасаддиларга халқаро ташкилотлар билан ҳамкорликда тегишли стратегия ишлаб чиқиш бўйича топшириқлар берди. Шу асосда Мактаб таълимини ривожлантириш дастури қабул қилиниши белгиланди.