Марказий Осиё тобора бирлашган минтақа сифатида қаралмоқда

Марказий Осиё халқаро институти директори Анвар Насировга кўра, Осиё минтақаси глобал платформаларда алоҳида давлатлар емас, балки бирлашган минтақа сифатида кўриб чиқилмоқда.

6-7 декабр кунлари Москва шаҳрида «Примаков ўқишлари» 7-халқаро илмий-эксперт форуми бўлиб ўтди. «Жаҳон тартибини ўзгартириш: Евросиё ўлчови».

Форумда: Россия Федерацияси Президентининг ёрдамчиси, форум ташкилий қўмитаси раиси Ю.Ушаков; Россия Федерацияси Федерал Мажлиси Федерация Кенгаши Раиси К. Косачев; E.M.Примаков номидаги РАС ИМЭМО президенти А.Динкин; Қозоғистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Қозоғистон стратегик тадқиқотлар институти (КСТИ) директори Е. Тукумов; Марказий Осиё халқаро институти (МОХИ) директори А.Насиров; Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти (СМТИ) директорининг биринчи ўринбосари A.Neъматов ва илмий-тадқиқот муассасаларининг бошқа етакчи мутахассислари.

Марказий Осиё халқаро институти директори Анвар Насировга кўра, Марказий Осиё глобал платформаларда умумий тарих, анъана ва маданият бирлаштирган алоҳида давлатлар сифатида эмас, балки бирлашган минтақа сифатида кўриб чиқилмоқда.

A.Насиров мамлакатларимизни ҳам Марказий Осиё минтақасида, ҳам, умуман, Евроосиё маконида барқарорлик ва хавфсизликни таъминлаш, глобал ва минтақавий муаммоларни ҳал этишга ҳисса қўшиш, шунингдек, барқарор ривожланиш мақсадларига эришишда умумий манфаатлар муштараклигини таъкидлади.

Фото: Шу ҳафта Москвада дунё тартибини ўзгартириш бўйича 7-халқаро илмий-эксперт форуми бўлиб ўтди.

У халқаро платформаларда яқин ҳамкорликни ривожлантириш муҳимлигини таъкидлади:

«Биз нафақат БМТ, МДҲ, ЕХҲТ, балки Шанхай ҳамкорлик ташкилоти ва бошқа глобал ва минтақавий тузилмалар ишида биргаликда қатнашамиз.

Шанхай ҳамкорлик ташкилотининг Самарқандда бўлиб ўтган сўнгги саммитида Ўзбекистон раҳбари геосиёсий рақобат, мафкуравий қарама-қаршилик ва тортишувлардан холи мулоқотни зудлик билан ўтказиш зарурлигини таъкидлади.

Президент Шавкат Мирзиёев умумий хавфсизлик ва фаровонлик йўлида «Самарқанд бирдамлик» ташаббусини илгари сурди.

Унинг мақсади глобал цивилизациялараро мулоқотга умумий келажагимизга бефарқ бўлмаган, келишмовчиликларга қарамай, келишилган ёндашув ва ечимларни излашга тайёр, «Самарқандлик руҳи» тамойилларига шерик бўлган барчани жалб этишдан иборат.

Шу билан бирга, Афғонистондаги вазиятни барқарорлаштириш, ички қарама-қаршиликларни бартараф этиш, гуманитар муаммоларни ҳал қилишга кўмаклашишга йўналтирилган биргаликда ва мувофиқлаштирилган иш зарур.

Ўзбекистон Афғонистоннинг янги ҳокимиятлари билан ҳам, вазиятни тартибга солишдан манфаатдор барча давлатлар ўртасида ҳам келишилган ёндашувларни ишлаб чиқиш учун конструктив мулоқотга чақиради.

Ўзбекистон Президенти бир неча бор таъкидлаганидек: «Биз ўтмишдаги хатоларни такрорламаслигимиз ва Афғонистонни муаммолари билан ёлғиз қолдиришимиз керак».

Шу боис Ўзбекистон Термизда Афғонистонга махсус гуманитар ёрдам жамғармасини ташкил этиш ташаббуси билан чиқди, унинг маблағлари ушбу мамлакатдаги ижтимоий инқирозни бартараф этиш, ёшлар учун таълим дастурлари ва соғлиқни сақлаш соҳасидаги лойиҳаларни амалга оширишга йўналтирилади.

Бундан ташқари, мамлакатимиз раҳбари ЎИҲК саммитида БМТ Бош Ассамблеясига Афғонистон ҳукумати билан томонларнинг мажбуриятларини босқичма-босқич бажариш алгоритми келишувга эришиш учун юқори даражадаги халқаро музокаралар гуруҳини тузиш ташаббуси билан Осиё давлатларининг қўшма мурожаати билан чиқиш имкониятини кўриб чиқишни таклиф қилди.

Транспорт ва коммуникациянинг ўзаро боғлиқлигини ривожлантириш. Маълумки, Марказий Осиё мамлакатлари океанларга тўғридан-тўғри чиқиш йўқлиги билан боғлиқ қийинчиликларни бошдан кечирмоқда.

Бу ерда транспорт соҳасидаги қонунчиликни уйғунлаштириш, мувофиқлаштирилган ва самарали тариф сиёсатини амалга ошириш, рақамли платформалар асосидаги илғор технологияларни фаол жорий этиш бўйича саъй-ҳаракатларни бирлаштириш муҳим аҳамиятга эга.

Бундан ташқари, ушбу соҳада реал ва истиқболли лойиҳалар мавжуд. Масалан, Хитой-Қирғизистон-Ўзбекистонни боғловчи темир йўл қурилиши минтақанинг транзит салоҳиятини сезиларли даражада оширади. Сентябр ойида Самарқандда ШҲТ саммити доирасида уч давлат вакиллари узоқ кутилган келишувни имзоладилар ва лойиҳани амалга оширишга яшил чироқ ёқдилар.

Ва, албатта, Ўзбекистон Президенти ташаббуси билан бошланган ва Евроосиёнинг деярли барча давлатлари томонидан қўллаб-қувватланган Термиз-Мозори-Шариф-Кобул-Пешовар темир йўли лойиҳасини тилга олмаслик мумкин эмас.

Ушбу лойиҳанинг амалга оширилиши мамлакатимизнинг транспорт-транзит салоҳиятини сезиларли даражада оширишга хизмат қилади мамлакатлар, минтақамизнинг Евроосиё қитъасидаги асосий транзит маркази сифатида ривожланиши.

Сув-экология соҳасида ҳамкорликни ривожлантириш. глобал тенденцияларни ҳисобга олган ҳолда, иқлим бўйича кун тартибидаги кўп томонлама ҳамкорлик тобора кўпроқ талаб қилинмоқда.

Биз чўлланишга қарши курашиш, биологик хилма-хилликни сақлаш ва сув мувозанатини таъминлаш, яшил иқтисодиёт лойиҳаларини, жумладан, Сирдарё ва Амударё ҳавзаларидаги барча мамлакатларга таъсир кўрсатаётган Орол денгизи минтақасидаги вазиятни яхшилаш бўйича лойиҳаларни илгари суриш бўйича саъй-ҳаракатларни бирлаштиришни мақсадга мувофиқ деб биламиз.

Шундай қилиб, Евроосиёда хавфсизликни таъминлаш мавзуси ниҳоятда долзарб бўлиб, экспертлар ҳамжамиятидан фаол муҳокама ва дадил таклифларни талаб қилади.

Муҳими, бу борадаги таклифлар ва ишлар ҳеч кимнинг манфаатларига қарши қаратилмаслиги ва ўзаро манфаатли барча соҳаларда шериклик муносабатларини ўрнатишга қаратилган бўлиши керак», — деди Анвар Носиров.