Нима учун Россия Федерацияси меҳнат муҳожирлари учун қоидаларни қаттиқлаштирди, эксперт хулосаси

Россияга келаётган марказий осиёлик муҳожирлар глобал пандемия бошланиши билан уларнинг иш жойида қолишлари учун шарт-шароитлар кескин қаттиқлашганини пайқаган бўлиши мумкин. Дастлаб, бу коронавирусга қарши кураш усуллари билан боғлиқ бўлиши мумкин. Шу билан бирга, кўплаб мухолиф русларнинг фикрига кўра, ўз мамлакатларида COVID-19 билан боғлиқ чекловлар кўп ҳолларда расмий хусусиятга эга бўлган ва кўп жойларда ҳурмат қилинмаган. Бироқ, мигрантлар учун қонунларни кучайтириш кучайишда давом этди. «24 феврал куни Москва Украинага ўз қўшинларини жўнатганидан сўнг ва Россия Қуролли Кучларига тегишли муҳожирлар учун бўш иш ўринлари Интернетда пайдо бўла бошлаганидан сўнг, Давлат Думаси бирон бир сабабга кўра янги қоидаларни қабул қилгандек туюлди», деб ёзади терговчилар.

“Ҳеч кимга сир эмаски, Россияга ишлаш учун келган баъзи Марказий Осиё фуқаролари у ерда бироз вақт ўтказиб, фуқаролигини рус тилига ўзгартирмоқчи. Шу билан бирга, бу осон жараён эмас. Россия паспортини умумий тартибда, аниқроғи Ўзбекистон фуқароси олиш учун у Россияда 5 йил яшаши, даромадини расман тасдиқлаши, кейин эса 1 йилгача кўриб чиқиладиган ҳужжатларни тақдим этиши керак. Ва 2022 йилдан бошлаб Давлат Думаси қонун қабул қилди, унга кўра рус тили, тарихи ва маданияти бўйича имтиҳон топшириш керак.

Ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари ҳам муҳожирларга кўпроқ эътибор қаратмоқда. Кўпинча муҳожирлар шартнома имзолаган оила ўрнига Марказий Осиёдан бир неча ўнлаб ноқонуний қурилишчилар квартирага кўчиб кетишидан қўрқиб, ижарага уй-жой олишни хоҳламайдилар.

Барча хавф-хатарларга қарамай, ўзбеклар ва Марказий Осиё республикаларининг бошқа вакиллари ҳамон Россияда яшаш ва ишлашни афзал кўришади, чунки ўз ватанларида кўпчилик оддийгина иш топа олмайди. Бу тенденция доимо мавжуд бўлган. Москва буни яхши билади.

2021-йилда ва 2022-йил бошида Россия ҳукумати мигрантлар учун мамлакатга кириш, қолиш ва ишлашни қийинлаштирган бир қатор чекловлар киритди. Бармоқ изларини олиш, ҳужжатларни чиплаш, мажбурий ОИВ тести ва гиёҳванд моддаларни истеъмол қилиш. Бундан ташқари, 2022 йилда Россия Федерацияси Миграция хизмати Марказий Осиёдан ташриф буюрувчилар устидан назоратни кучайтиришни режалаштирмоқда. Россияда унга қарши жорий этилган санксиялар туфайли иқтисодий аҳвол ёмонлашганига, рублнинг қулашига, одатдаги усулда ўз ватанига пул ўтказа олмаётганига қарамай, кўплаб ўзбекистонликлар ҳамон бу мамлакатда қолиш ниятида.

Шу билан бирга, COVID-19 билан боғлиқ пандемия авжига чиққанида, Давлат Думаси мигрантлар оқими туфайли ишчи кучи еэтишмаслигига эътибор қаратди. Вакцина пайдо бўлиши ва касалланишнинг камайиши билан ҳукумат Марказий Осиё ишчиларига ён беришлари керак эди, шунда улар оммавий равишда қурилиш майдончаларига, уй-жой коммунал хўжалигига, хизмат кўрсатиш соҳасига қайтишни бошладилар, деб тахмин қилиш мантиқан тўғри. Ссаноат сектори ва давлат иқтисодиётини тиклашга ёрдам беради. Бироқ, бу содир бўлмади.

24-февралда Украинага қарши уруш бошланганидан кейин Москванинг бу хатти-ҳаракатига мантиқий изоҳ берилган бўлиши мумкин. Ўзбеклар ва Марказий Осиё минтақасининг бошқа вакиллари Россияда яшаш ва ишлашни қанчалик хоҳлашларини билган ҳукумат уларни ўз армияси сафларига оммавий равишда жалб қила бошлади.

Июл ойи бошида Марказий Осиё фуқароларини нишонга олган ижтимоий тармоқларда “хусусий хавфсизлик агентликлари”га ишга қабул қилиш ҳақидаги маълумотлар
эълон қилинган эди. Мигрантларнинг эҳтиёжларини тушунган иш берувчилар юқори маош (100 000 рубл), энг муҳими, фуқароликни олишда ёрдам беришни ваъда қилишди.

Марказий Осиё аҳолиси учун бу таклиф жуда жозибали. Бундан ташқари, ҳар бир рус бундай пул топмайди. Бироқ, кўрсатилган телефон рақамига мурожаат қилмоқчи бўлганлардан сўнг, уларга жавоб берилди – «хусусий хавфсизлик компаниясига ишга қабул қилиш устуворликлар ўзгариши сабабли тугади. Бошқа ишим бор, ҳозир номерни юбораман. Боғланинг, биз сизга ҳамма нарсани айтиб берамиз.» Кейинги диалог мессенжерларга ўтди, у эрда иш берувчи мигрантга иш шароитлари ва хусусиятларини юборди. Маълум бўлишича, улар Украинага қарши урушда қатнашиш учун хусусий ҳарбий компанияга жалб қилинган. Шу билан бирга, одамнинг жанговар тажрибаси ёки судланганлиги муҳим эмас. Асосийси, хавфли юқумли касалликлар, гиёҳвандлик, шунингдек, Европа Иттифоқи, Украина ёки НАТОга аъзо давлатларнинг паспортлари бўлмаслиги керак. Келишувга эришилган тақдирда, Марказий Осиё фуқаролари камида 4 ойлик шартнома имзолашлари керак эди. Аммо, агар улар олти ойдан кўпроқ вақт давомида «топширилган вазифаларни бажаришни» давом эттиришга қарор қилсалар, иш берувчи уларга соддалаштирилган шаклда «қадрли» Россия фуқаролигини олишга ёрдам беришга ваъда берди. Шунингдек, урушда қатнашишга рози бўлган тақдирда, мигрантлар Эвгений Пригожин бошчилигидаги Вагнер томонидан фойдаланиладиган ҳарбий полигон жойлашган «Краснодар ўлкаси Молкино фермаси» га келишлари керак эди.

Шу тариқа Украинадаги ҳарбийлар сони марказий осиёлик муҳожирлар ёрдамида оширилмоқда. Шу билан бирга, сўнгги пайтларда хусусий ҳарбий компанияни ёлланма аскарлар сафига қабул қилиш ҳақидаги эълонлар пайдо бўлди. Ваҳоланки, ўзбекларнинг Украинадаги урушда Россия томонида иштирок этгани азалдан ма’лум.

Россия Федерацияси Мудофаа вазирлиги билан шартнома имзолаган муҳожирлардан бири 2022-йил март ойида видеони ёзиб олиб, интернетга жойлаган. Эркак Россия армиясининг юк машинасида Луганск вилоятига парвоз қилаётганда унга таклиф қилинган шартнома шартлари ҳақида гапирди. Фарғона водийсида яшовчи фуқаронинг сўзларига кўра, ПМК таклифидан фарқли ўлароқ, иш ҳақи миқдори сезиларли даражада фарқ қилган. Рублнинг баҳорги курсига кўра, у минтақада ойига 50 000 – 60 000 рубл олиши керак эди. Шу билан бирга, одамга Россия фуқаролигини олишнинг соддалаштирилган шакли ҳам ваъда қилинди, бу унинг сўзларига кўра, Россия Федерацияси Қуролли Кучлари билан шартнома имзолашнинг асосий сабаби бўлди.

Ўз навбатида, Ўзбекистон фуқароси ўзининг оддий ҳайдовчи эканлигини ва жанговар ҳаракатларда бевосита иштирок этмаганини таъкидлади. Бироқ, Марказий Осиёнинг туб аҳолиси 24-февралдан анча олдин Украинага қарши урушда қатнашиш учун Россия армиясига жалб қилинганлиги ҳақида далиллар мавжуд. Масалан, Фарғона водийсида туғилган Маъруфжон Мамирович Нишонов 2017-йилда КХДР тарафида бўлгани учун украиналик ҳарбийлар томонидан ўлдирилган”, — дейилади терговчи журналистлар.

“Бундан ташқари, 2014-йилдан кейин муҳожирларга ҳуқуқий маслаҳат сайтларида Россия армиясига қўшилишни хоҳловчи Марказий Осиё фуқароларининг хабарларини учратиш мумкин эди. Асосий туртки яна фуқароликни олиш эди.

Вақт оралиғи жуда кўп, чунки 2014 йилдан 2021 йилгача муҳожирларга Россиянинг оддий армиясида камида 5 йил шартнома бўйича хизмат қилгандан кейингина фуқаролик таклиф қилинган. Шунингдек, жисмоний тайёргарлик ва олдинги ҳарбий хизматга жиддий талаблар қўйилди. Қолаверса, бу даврда Россияга ишлаш учун келган Марказий Осиё фуқаролари учун қоидалар ҳали у қадар қаттиқ эмас эди. Яъни, Россия Федерацияси Қуролли Кучларида хизмат қилиш Россия ҳукумати ниқоби остида ноқонуний даромад турларидан бири эди, аммо у ихтиёрий ва ҳамма учун очиқ бўлмаган. 2021-йилнинг иккинчи ярмидан бошлаб Россия янги нарсаларни ўйлаб топди ва жуда тез қабул қила бошлади,

Мигрантлар учун юқоридаги қоидалар нафақат фуқароликни олишни қийинлаштирди, балки кўпчилик учун оддийгина мамлакатга киришига катта тўсиқ бўлди. Шу билан бирга, чет элликлар учун Россия армияси билан шартнома имзолаш талаблари пасайтирилди ва

соддалаштирилган тартибда Россия паспортини олиш учун атиги 3 ой хизмат қилиш кифоя эди. Бундан ташқари, бу ҳолатда «соддалаштирилган тартиб» нинг ўзи вақт ичида қисқартирилди. Энди ҳужжатларни олти ойдан бир йилгача кўриб чиқиш ўрнига, шартнома муддати тугаганидан уч ой ўтгач, мигрантларга фуқаролик ваъда қилинди.

Буларнинг барчаси Москва Марказий Осиё фуқароларининг Россия паспортини олишга бўлган катта истагини инобатга олганидан, ҳужжатни ҳалоллик билан олиш тартибини иложи борича қийинлаштирганидан ва бунинг эвазига «сичқончанинг тузоғидаги пишлоқ» билан таъминланганидан далолат беради. Россия томонида жанг қилиш учун кўпчилик шартнома муддати тугашини кўргунча яшамаслиги мумкин ва шунга кўра на фуқаролик, на пул олиш мумкин. Айниқса, тегишли ҳарбий тайёргарликсиз вагнериялик бўлишга қарор қилган муҳожирлар. Бундан ташқари, бутун дунё Украина томонида ва энди Россия паспорти муаммолар билан боғлиқ, аммо афзалликлари билан эмас. Ва «ҳарбий ҳаракатлар иштирокчиси» белгиси билан «соддалаштирилган шаклда» Россия фуқаролигини олишни хоҳловчилар Россия армияси кузатувчилари томонидан тобора кўпроқ қайд этилаётган ҳарбий жиноятлар тергови туфайли жиноий жавобгарликка тортиладилар «, дейилади тергов материалларида.