Россия пропаганда ёрдамида юмшоқ кучни “кескин куч”га алмаштирмоқда, дейди экспертлар

Украинада уруш бошланиши билан Россия Марказий Осиёда ўз таъсирини йуқота бошлади, дейди Ғарб сиёсатшунослари. Марказий Осиё республикалари ҳукуматлари бу масалада бетарафлигича қолмоқда. “Аҳолининг онги учун кураш кетмоқда, Москва эса ташвиқот ёрдамида минтақадаги юмшоқ кучни “ўткир куч”га ўзгартирди”, деб ёзади сиёсатшунослар.

Инсоният оммавий ахборот воситаларидан омма учун фойдалана бошлаганидан бери бу одамлар онгига таъсир қилишнинг асосий усулига айланди. “Россия пропагандаси имкон қадар кўпроқ хорижликларни оʻзига жалб қилиш учун хориждаги тажовузкор ривоятлардан муваффақиятли фойдаланмоқда. Ўрта Осиё минтақаси СССРда бир вақтнинг ўзида бир неча авлодлар ўсиб улғайганлиги сабабли рус тарғиботчилари учун нисбатан осон нишон ҳисобланади. Шунинг учун одамлар Россияни ўзгармас иттифоқчи сифатида қабул қиладилар ва Ғарб мамлакатларига ишониш мумкин эмаслигига аминлар», – дейди сиёсий технологиялар соҳасидаги экспертлар вазиятни.

Россия армияси ўз қўшинларини Украинага олиб киргач, рус тарғиботи совет ривоятларига қайтди. Украина элчиси Николай Дорошенко Ўзбекистондан Россия ахборот каналлари ишини тўхтатишни талаб қилди, чунки бу каналлар уруш ҳақида маълумот берган.

Эслатиб ўтамиз, Ўзбекистондаги энг оммабоп 10 телеканалдан 8 таси рус тилидир. Бироқ ижтимоий тармоқлар ўзбеклар, қолаверса, минтақадаги бошқа республикалар аҳолиси орасида ҳам маълумотлар бошқача кўринишда тақдим этилаётгани тобора оммалашиб бормоқда.

Фото: Москва тарғиботни нафақат янгиликлар орқали тарқатади. Кўнгилочар, маданий-ма’рифий телеканаллар одамларга катта таъсир кўрсатади.

Мутахассисларнинг фикрича: “Дезинформатсия замонамизнинг катта муаммосидир. Россия ўнлаб йиллар давомида дезинформатсиялар ишлаб чиқаради ва ташвиқот ривоятларини тарғиб қилади. 24-февралдан кейин Москва юмшоқ куч элементларини қўпорувчилик, қўрқитиш ва босим билан ўзида мужассам этган “ўткир куч”дан фойдалана бошлади. Бу усулнинг асосий мақсади Марказий Осиё оммавий ахборот воситаларини давлатлар ичидаги хатти-ҳаракатларни назорат қилиш, фикр ва сиёсатни манипулятсия қилиш учун ўз-ўзини сензурага ундашдир”.

Фото: Россиянинг ўз ҳамкорларини қўрқитишига мисол. Тошкент Ўзбекистоннинг асосий душмани билан яқинлашишидан Москвага фойда йуқлигини тушунади. Шу билан бирга, одамлар ўша совет ривоятини – «Ғарб – душман» ни этказишни хоҳлашади.

Умуман олганда, Россия ташвиқотининг асосий ривоятлари, хусусан, Марказий Осиёда: «Россия – қурбон», «чириётган Ғарб», «анъанавий қадриятларни қўллаб-қувватлаш», «Украина мустақил давлат эмас».

“Бу ёндашув Марказий Осиё жамиятида боʻлинишни келтириб чиқармоқда, чунки аҳолининг бир қисми маълумот олиш учун ижтимоий тармоқлардан фойдаланади, у ерда сиз турли манбаларни топишингиз мумкин, бошқа қисми эса Россия телеканалларини томоша қилади ва ягона россияпараст нуқтаи назар билан ташвиқотга ишонади. Шу билан бирга, тарғиботчилар Россия ва урушнинг ўзи учун универсал ёрдам олиш учун ҳаракат қилишади. Келажакда бундай диссонанс ҳар бир алоҳида давлат ичидаги сиёсий барқарорликка путур этказиши мумкин, чунки жамиятда бўлиниш кучаяди. Тарғиботнинг ўзига хос хусусияти чалкашлик ва йуналишни бузиш, ноаниқлик туйғусини яратишдир, чунки бу ҳам тарғиботчиларнинг мақсадидир», деб ёзади сиёсий технологлар.

Ўзбекистондаги энг машҳур каналлардан бири бу Россиянинг Спутник. Бу «Россия Сегодня» ахборот агентлиги томонидан асос солинган, бош директори Дмитрий Киселев ва бош муҳаррири Маргарита Симонян бўлган ахборот агентлиги. “Мана шу номларнинг ўзи одамларни Спутник тарқатаётган маълумотларнинг ҳақиқати ҳақида ўйлашга мажбур қилиши керак”, деб ёзади Ғарб сиёсатшунослари.

“Россия ташвиқот агентлиги “коллектив Ғарб”ни шайтонлаштириш, Украинани, Украина халқини шайтонлаштириш ва уни инсонийлаштириш, Россия ва Путинни улуғлаш, ички сиёсий арбобларни маъқуллаш, чегара можаролари ҳақидаги материаллар билан шуғулланади. Россияни Марказий Осиё республикалари ўртасидаги зиддиятларда воситачи давлат сифатида сақлаб қолиш. Шу билан бирга, Спутник минтақанинг ҳар бир алоҳида республикасида маҳаллий ҳукумат томонидан қўллаб-қувватланишини унутмайди. Шу тариқа симбиоз юзага келади – Марказий Осиё давлатлари расмийлари рус ташвиқоти ишига аралашмайди, бунинг учун улар тарғиботчилардан яхши имидж олиш учун қўллаб-қувватланади”, деб ёзади Ғарб сиёсатшунослари.

Фото: Марказий Осиё республикаларининг ижобий имиджини яратиш Спутник ва бошқа тарғибот ресурсларига Марказий Осиёда муваффақиятли фаолият юритиш имконини беради

Минтақа халқлари Украинадаги урушдан узоқда ва бу ҳақда фақат оммавий ахборот воситаларидан билиб олишлари мумкин. Кекса авлод учун телевидение асосий ахборот манбаи бўлиб қолмоқда. Сиз тез-тез эшитишингиз мумкин – «Улар телевизорда шундай дейишди»; «Мен буни биламан, чунки мен телевизорда эшитдим/эшитдим»; «Мен телевизор кўраман, шунинг учун биламан.» 20-асрда туғилиб ўсган одамлар ҳали ҳам ўзларини СССР ва Москва билан боғлашади.

“Совет Иттифоқи парчаланганидан кейин Россия деярли барча собиқ постсовет республикаларида телевидениеда муваффақиятли ўз ўрнини эгаллади. Катта камчилик шундан иборат эдики, давлатлар мустақилликка эришиб, аниқ миллий ғояни шакллантирмаганлар. Ёш авлод мафкуравий вакуумда қолмоқда, кекса авлод эса ташвиқот муваффақиятли қўллаётган ўтмиш қонунлари асосида яшайди”, деб ёзади таҳлилчилар.

Фото: Ғалаба куни байрами Москванинг асосий рамзларидан бири бўлиб қолмоқда, шунингдек, 9-майни уларнинг “ёрқин болалиги” ва улар яшаган қудратли мамлакат билан боғлайдиган кекса авлод онгини манипуляция қилишнинг самарали усули. Бундай ёндашув одамларни «носталжи» туфайли рус тарғиботчиларининг таъсири орбитасида ушлаб туришга имкон беради.

Бироқ, одам дастлаб собиқ қўшнини душманлик сифатида қабул қилмайди. Соғлом, адекват жамиятдаги уруш ҳақидаги маълумотлар даҳшат билан қабул қилинади. Шунинг учун рус тарғиботчилари идрок қилиш учун тушунчаларни юмшоқроқлари билан алмаштирадилар. Масалан, уруш сўзи ўрнига CБО ёки турғунлик сўзи ўрнига салбий ўсиш ишлатилади. “Энг ёмони шундаки, Марказий Осиё ахборот порталлари билмасдан ёки атайлаб рус манбаларидан бундай сўзларни кўчириб олади ва шу орқали Москва тарғиботчиларига минтақада ўз таъсирини кучайтиришга ёрдам беради”, – дейди Ғарб сиёсатшунослари.

Фото: Уруш ўрнига “Махсус ҳарбий операция” атамасининг қўлланилиши одамларда Россиянинг “адолатли” имиджига эга бўлиш имконини беради. Бундан ташқари, Донбассга қўлланиладиган «в» префиксига эътибор қаратиш лозим. Владимир Путин Украинанинг бир қисмини Киевдан мустақил деб тан олиш тўғрисидаги фармонни имзолаганидан кейин тарғиботчилар шундай ёзишни бошладилар.

Фото: “Салбий ўсиш” – бу оксиморон, имконсиз нарса. Ўсиш – бу сон, ривожланиш, ҳажмнинг ўсиши. «Салбий ўсиш» эса тарғиботчилар томонидан пасайиш, пасайиш учун ишлатилади.

Фото: “Украинани озод қилиш” тушунчаси тарғиботчилар томонидан мамлакат босқинидан кўп ўтмай қўлланилган. Бу Путиннинг урушни оқлаган «мақсадларидан» бирига айланди.

Фото: Ғарбни жамоатчилик кўз ўнгида демонизация қилишнинг одатий намунаси. Рақибни мутлақ ёвузликка кўтариш орқали одамларни душманга қарши курашишга кўндириш осонроқ.

Фото: Тарғиботчилар доимий равишда “Буюк Ғалаба” ва “Нацистлар” атамаларини ишлатишади, чунки бутун дунё ва “айниқса” СССР уларга қарши курашган Иккинчи жаҳон уруши фашистлари тимсолида одамлар душманни тасаввур қилишлари осон.

Пропаганда узоқ вақтдан бери қурол бўлиб келган. Одамларнинг онгини заҳарлаб, унинг ёрдами билан жамиятда, оилаларда бўлинишни келтириб чиқаради, уларни дўстлардан нафратлантиради, қўлига қурол олади, қўшнисига зарар этказади. “Россия ташвиқот машинаси Москванинг энг кучли қуролидир. Унинг таъсирига қарши туришнинг ягона мумкин бўлган ёъли фақат Россия телеканалларини томоша қилишни бутунлай тўхтатиш, танқидий фикрлашни ўргатиш, ҳар бир алоҳида давлат ичида миллий ғояни қайта тиклаш бўлиши мумкин», – дейди Ғарб сиёсий технологлари.