Россия Россотрудничество орқали тарғибот ва «юмшоқ куч» тарқатади

СССР парчаланганидан кейин собиқ республикалар ўз мустақил йулини бошладилар. Агар 90-йиллар ва 2000-йилларнинг бошларида мамлакатлар иқтисодиётни мустаҳкамлаш билан шуғулланган бўлса, кейинчалик миллий ўзини ўзи англаш масаласи саволга айланди. Бу масалада асосий жиҳат давлат тилининг жамият ҳаётидаги ролини кучайтиришдан иборат.

Россия учун бу масала ҳам долзарб бўлиб қолди, чунки собиқ СССР кенгликларида рус тилининг йуқолиши постсовет ҳудудидаги мамлакатлар аҳолиси ўртасидаги алоқани сезиларли даражада камайтиради.

“Россотрудничество марказлари Россиянинг “юмшоқ кучи”ни тарқатишнинг асосий жойларидан бирига айланди”, – дейди ўз тадқиқоти натижаларини тақдим этган ғарб журналистлари.

“Россотрудничество – Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги, хорижда яшовчи ватандошлар ва халқаро гуманитар ҳамкорлик бўйича федерал агентлик. Ушбу орган Анатолий Медведевнинг фармони билан 2008 йилда, у ҳали Россия президенти бўлганида ташкил этилган. Унинг асосий вазифаси халқаро гуманитар ҳамкорлик давлат сиёсатини амалга ошириш, хорижда замонавий Россиянинг объектив ғоясини тарқатишга кўмаклашишдир. Эслатиб ўтамиз, Россотрудничество Россия Федерацияси Ташқи ишлар вазирлиги томонидан назорат қилинади.

Ушбу рус органи сўнгги ўн йил ичида бутун дунёда ва айниқса Европада кўплаб жосуслик жанжаллари билан боғлиқ. Унинг ходимлари, у ёки бу тарзда, Россия разведкаси билан боғлиқ ва «юмшоқ куч» ни тарғиб қилишдан ташқари, улар жойлашган мамлакатларнинг ички сиёсати ҳақида маълумот тўплаш билан шуғулланади.

Михаил Вождаев 2020-йилдан буён “Россотрудничество”нинг Ўзбекистондаги раҳбари этиб тайинланди. У ҳақида кўп нарса маълум эмас. Вождаев Душанбе шаҳрида туғилган ва Москва давлат университетининг тарих факултетини тамомлаган. У Россия давлат савдо-иқтисодиёт университети ректорати котибияти мудири, Давлат думаси раиси ўринбосари ёрдамчиси, “Росатом” давлат корпорациясининг ҳужжатлар билан таъминлаш бошқармаси бошлиғи бўлиб ишлаган, шунингдек, Тожикистондаги “Россотрудничество”ни бошқарган. Ундан олдин бу лавозимни Виктор Шулика эгаллаган, у ҳақида жамоат мулки жуда кам маълумотга эга. Россотрудничествонинг Ўзбекистондаги иккала директори ҳам “рус дунёси”ни ривожлантириш билан шуғулланган: улар тил мактаблари, Москва университетлари филиаллари очилишига ҳисса қўшган, талабаларни Россияга ўқишга юборишган, маданий тадбирлар ўтказишган, шунингдек, мунтазам равишда учрашиб туришган, Россиянинг Ўзбекистондаги элчилари ва республикадаги рус православ черковининг митрополитлари билан.

Россотрудничествонинг ушбу лавозимга тайинланган вакиллари ҳақида умумий маълумотлардан ташқари, ҳақиқатан ҳам кам маълумот мавжуд. Москвадаги ташкилот раҳбари Евгений Примаков. Примаков Россия Ташқи разведка хизмати собиқ директори Евгений Примаковнинг набираси. Бу лавозимга тайинланишидан олдин у Россия Федерациясининг етакчи федерал оммавий ахборот воситаларида мухбир сифатида ишлаган.

Примаковнинг Россотрудничество раҳбари лавозимига тайинланиши билан тузилмада унинг танқидига сабаб бўлган кадрлар ўзгариши юз берди. Ташкилотнинг янги раҳбари марказларнинг “самарадорлигини пасайтирганликда” айбланган. Танқидчиларга кўра, Примаков “халқаро ишлар бўйича мутахассислар” ўрнига собиқ журналистларни юқори лавозимларга тайинлаган, улар ҳозир “юмшоқ куч” билан эмас, балки Россия ва АҚШ ҳомийлигидаги Ёшлар етакчилиги академиясига қарши бўлган фуқароларни қўллаб-қувватлаш билан шуғулланади. Афтидан, Россотрудничествонинг янги раҳбари баъзи нарсаларга ўз нуқтаи назарига эга ва у Марказий Осиёдаги аҳолининг Россияга қарши энг кўп қисмини ўз томонига тортишга қарор қилган. Бироқ, Примаковнинг рақиблари унинг собиқ ходимлар томонидан амалга оширилган жосусликни четга суриб, ўз йулидан боришга қарор қилганидан хавотирда.

Юмшоқ қувват узоқ муддатда ишлайди. Бу ҳақда Примаков даврида Ўзбекистондаги Россотрудничество раҳбари лавозимига тайинланган Михаил Вождаев яқинда “Русский мир” сайтига берган интервюсида айтиб ўтди. Унинг айтишича, республикада Россия олий ўқув юртларининг кўплаб филиаллари очилмоқда: “Ўзбекистонда Ломоносов номидаги Москва давлат университети ва Губкин номидаги Россия давлат нефт ва газ университети филиаллари очилди. Аммо шунга қарамай, аксарият филиаллар сўнгги бир неча йил ичида очилди ва улар деярли барча ҳудудларни қамраб олади. Педагогика университети Герцен педагогика, мактабгача педагогика ва ўқитувчиларни тайёрлаш бўйича кўплаб лойиҳалар мавжуд. МИСИС филиали металлургия саноатидир. Менделеев номидаги РХТУ – кимё саноати. Губкин – нефт-газ ва кимё саноати. Жиззахда Қозон федерал университетининг филиали очилмоқда”. Шуниси эътиборга лойиқки, олий ўқув юртлари филиалларининг йуналиши ҳозирги вақтда Россиянинг минтақадаги бевосита манфаатлари билан боғлиқ. Яқин келажакда ушбу университетларнинг битирувчилари санкцияларга қарамай, Россия билан мустаҳкам ҳамкорлик учун лоббичилик қиладиганларга айланиши мумкин.

90-йилларнинг ўрталарида, СССР парчаланганидан кейин Москва собиқ республикалар билан алоқаларни мустаҳкамлашдан манфаатдор бўлганида, Ўзбекистонда Россотрудничествонинг ўтмишдоши Росзарубежцентр ёрдамида Россия иқтисодиёт университети (Россия Иқтисодиёт университети) филиали ташкил этилди. Унинг битирувчилари, шунингдек, Россия ташкилотининг аралашувисиз Ўзбекистоннинг турли давлат тузилмаларида: Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитаси, Давлат солиқ қўмитасида лавозимларда ишлаган ва ҳозир ҳам фаолият юритиб келмоқда. Ўзбекистон Республикаси, Ўзбекистон Республикаси Марказий банки, Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитаси, шунингдек, Россиянинг турли тижорат банклари ва “Лукойл” каби шўба корхоналарида республикамизда. Шундай қилиб, 90-йилларда Москва Ўзбекистон Республикасининг ички сиёсий маконини россияпараст ишчилар билан тўлдирди.

Имкон қадар кўпроқ ўзбекистонликлар Россия олий ўқув юртларига киришлари, Россияга келишлари ва ўз ҳаётини бу мамлакатсиз тасаввур қилмасликлари учун “Россотрудничество” мактабгача ва мактаб таълимида “рус дунёси”ни тарғиб қилади. Бу, биринчи навбатда, рус тилини ўрганишга тегишли. “Синф” дастури бўйича 220 нафар рус тили ўқитувчилари ўзбек ёшларига ўз фанидан сабоқ бериш учун республикага келди.

24-февралдан кейин Россияда Ғарб сиёсатшунослари сиёсий ахборот дарси деб атаган «Муҳими ҳақида суҳбатлар» мажбурий мавзуси жорий этилди. Унда болаларга Иккинчи жаҳон урушида ҳалок бўлган ота-боболарининг қаҳрамонлик шон-шуҳратлари ва улардан ўрнак олишлари кераклиги, шунингдек, Украинадаги уруш ва Америка бир қутбли дунё ғояларини тарғиб қилувчи давлат сифатидаги ҳақида ҳикоя қилинади. Тарғиботчилар томонидан яратилган ўқув қўлланмаларига кўра, Халқ таълими вазирлиги болаларни Ватанга, Президентимизга муҳаббат туйғуларига ўргатади. Ҳозирда Ўзбекистондаги рус тили ўқитувчилари мактаб ўқувчиларига Россиядаги каби гапларни айтишлари ҳақида ишончли маълумотлар йуқ. Бироқ, Ғарб сиёсий технологларининг фикрига кўра, ўқитувчилар Россия билан боғлиқ ҳозирги дунёдаги вазиятнинг баъзи жиҳатларига эътибор қаратишлари мумкин.

“Россотрудничество” ташкилоти Ўзбекистонда ва бутун постсовет ҳудудида “юмшоқ куч”нинг асосий двигателларидан бири ҳисобланади. Унинг сиёсати рус маданиятини ёйишга қаратилган. «Москва «маданий қўлга олиш» давлатнинг келажакдаги кенгайиши учун трамплин тайёрлаш имконини беришини тушунади, чунки бу россияпараст аҳолининг катта қатламини қўллаб-қувватлашга қаратилган», – дейди украиналик таҳлилчилар. Ўзбекистон ҳукумати ўзлигини тиклаш, ёш авлодни ўз она юрти тарихини ўрганишга жалб этиш, миллий тилга ўтиш бўйича фаол ҳаракат қилаётган бир пайтда Россия рус тили таъсирини кенгайтириш учун ҳамма нарсани қилмоқда, тил ва собиқ СССР мамлакатларида рус маданиятини сақлашни қўллаб-қувватламоқда «, дейилади ҳисоботда. Ғарб журналистлари томонидан олиб борилган тергов бўлган.