Россиянинг Ўзбекистон фуқароларини Украина билан урушга жалб қилиш усуллари, эксперт хулосаси

Кўплаб гувоҳликларга кўра, рус армияси рус этник гуруҳига мансуб бўлмаган халқларнинг вакилларини ўз ичига олади. Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, турли миллат вакиллари ижтимоий жиҳатдан ноқулай ҳудудларда ёлланади, чунки улар аксарият ҳолларда ташвиқотга мойил бўлиб, Россия Мудофаа вазирлиги томонидан Украинага қарши урушда қатнашганликлари учун таклиф қилинадиган маошларга қизиқишади.

Россия Федерацияси фуқароларидан ташқари, Москва ҳийла-найрангга бориб, махсус дастур бўйича Марказий Осиёдан келганларни иш билан таъминлайдиган ҳолатлар ҳам бор”, деб ёзади исми сир қолишини истаган терговчилар.

Россия нафақат ўзининг депрессияга учраган минтақаларидан аскарларни жалб қилмаяпти. У ердан келганлар, кўпинча, маълумоти паст, баъзилари жиноий ўтмишда, ишсиз ёки мавсумий маошга эга, барқарор иш билан банд бўлганлар эса энг кам иш ҳақи олади. Шунинг учун кичик шаҳар ва қишлоқлар аҳолисига тарғиботнинг таъсири катта ва урушда қатнашганлик учун 500 дан 1200 долларгача тўлаш таклифи ҳаётни йуқотиш хавфини тўлайдиган жуда катта маблағ бўлиб туюлади.

Марказий Осиё аҳолиси – Ўзбекистон, Тожикистон ва Қирғизистондан ҳар йили Россияга ишлаш учун келган муҳожирлар. Халқаро экспертлар уларнинг маоши россияликлар оладиганидан паст бўлишига қарамай, Марказий осиёлик ишчилар бу пул эвазига ўз ватанларида кўп болали оилаларини боқиб, ҳар ой даромадларининг бир қисмини жўнатиб туришлари мумкин эди.

Москва Украинада уруш бошлаганидан сўнг, экспертлар муҳожирларнинг Россияга келишдан бош тортишини ва рублнинг қадрсизланиши, иш ўринлари сонининг қисқариши туфайли Россия Федерациясида аллақачон Марказий Осиёдан келган ишчилар сонининг қисқаришини башорат қилишди.

Россия Федерацияси Давлат Думаси марказий осиёлик муҳожирларнинг бўлиш қоидаларини қатъийлаштирувчи қонунларни қабул қилишда давом этмоқда. Шароит тобора ёмонлашиб бораётганига қарамай, баъзи одамлар Россияда иш топишни режалаштирмоқда. Бундан ташқари, у ерда бўлганлар келажакда Россия фуқаролигини олишни хоҳлашади.

Россия фуқароликни олишнинг соддалаштирилган тартибини, шунингдек, рус армиясига қўшилиш учун баъзи имтиёзларни таклиф қилади. Россия Федерацияси қонунчилигига кўра, чет элликлар Қуролли Кучлар сафларида шартнома бўйича хизмат қилиш учун боришлари мумкин. Шу билан бирга, Марказий Осиё республикалари ҳукуматлари бошқа давлатнинг, ўз ватанидаги можароларда иштирок этганликлари учун бундай шахслар жиноий жавобгарликка тортилишини, чунки уларнинг қилмишлари ёлланма моддасига тўғри келишини бир неча бор таъкидлаган. У ёки бу йул билан Ўрта Осиё республикалари фуқаролари орасида шундай саргузаштга боришни ҳоҳловчилар бор.

Чет элликларни ёллаш учун Россия алоҳида корхонадан фойдаланади ва гўёки уни яратиш ва назорат қилишда иштирок этмайди. Очиқ маълумотлар манбаларидан олинган тасдиқланмаган маълумотларга кўра, ўзбекистонликлар орасида машҳур бўлган УзМигрант сайти иш эълонларини жойлаштиради. Ўзбекистонлик номаълум шахс Россия Федерацияси Мудофаа вазирлигида уч ой муддатга ҳайдовчилик бўйича бўш иш ўрни топиб олганини айтди. У Донбасс орқали Россия армиясининг юк машинасини ҳайдаб юрганини видеога олди. Ҳали қиш эди. Эркакнинг айтишича, унга 50 минг рубл тўлаб, фуқароликни олишга ёрдам беришни ваъда қилишган.

Фарғона водийси асли Россия армияси билан шартнома имзолаган бўлишига қарамай, иш ўринлари ҳақидаги эълон Мудофаа вазирлиги номидан жойлаштирилмаган. Бўш иш ўрни Шимолий Жобс компанияси номидан эълон қилинган, унинг профили Марказий Осиёдан келган муҳожирлар учун иш қидиришдир. Эътиборлиси, North Jobs ҳам, УзМигрант ҳам бир шахс, асли ўзбекистонлик, Россияда узоқ вақт яшаб келаётган ҳуқуқшунос Бахром Исмоиловга тегишли. Ижтимоий тармоқларда видео пайдо бўлди, унда Исмоилов ўзининг YouTube’даги видеосида Россия армиясидаги хизмат унга уч ой ичида Россия фуқаролигини олиш имконини беришини айтган. Маълум қилинишича, видео интернетга 20 феврал куни, яъни Россия қўшинлари Украинага киритилишидан икки кун олдин жойлаштирилган.

Исмоилов компанияси ўзбекистонликларни Россия армиясига жалб қиляптими, деган саволга у “Уз Мигрант Россия Федерациясидаги янги қонунлар ҳақида фақат республика фуқароларини хабардор қилади, шунингдек, мигрантларга ҳуқуқий ёрдам кўрсатади”, деб жавоб берди. North Jobs ҳақиқатан ҳам иш қидириш ресурсидир, лекин у фақат 2023 йилда ишга тушиши керак. Биз ҳеч қандай ҳарбий ташкилотларга алоқадор эмасмиз ёки уларга алоқадор эмасмиз”. Маълум бўлишича, ё ўзбекистонликлар Россия Федерацияси Қуролли кучлари билан шартномани қайси манба ёрдамида имзолаганликларини айтишса, ёлғон гапиради ёки адвокат Россия ҳарбийлари билан ҳеч қандай алоқаси йуқлигини ва унинг компаниялар ҳали умуман ишга олишмаяпти.

Бахром Исмоилов 1983 йилда Тошкент шаҳрида туғилган. 2005-йилда Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Республикаси Миллий университетига ўқишга кирган. Бироз вақт ўтгач, у Москвага кўчиб ўтди. 2010-2011 йилларда Россия Федерацияси Ташқи ишлар вазирлигининг МГИМО да «Европа Иттифоқи иммиграция сиёсати, Россия ва ЭЕC чегараларини ҳимоя қилиш» дастури бўйича «ўқув курсларидан» ўтган.

Ушбу таълим муассасасидаги одамлар биринчи курсдан бошлаб Россия Федерал хавфсизлик хизмати томонидан ўқишни тугатгандан кейин ҳамкорлик қилиш учун эътиборга олинади. Фан номидан келиб чиқадиган бўлсак, Исмоилов нафақат адвокатлик малакасини оширишни мақсад қилган. 2011-2012 йилларда у такомиллаштиришни давом эттирди ва худди шу тарзда «Инқирозга қарши бошқарув» дастури бўйича «Россия Федерацияси ҳукумати ҳузуридаги Молия академияси» га ўтди. Курсларни тугатгандан сўнг, Исмоилов дарҳол ҳуқуқни муҳофаза қилиш хизматига кирди ва нафақат бирон бир жойда, балки Москва прокуратурасининг 5-бўлимида 2015 йилгача ишлади. У ердан адвокат Россия Федерацияси Ҳуқуқни муҳофаза қилиш ва махсус хизматлар уюшмаси директори ўринбосари лавозимига ўтди. Қизиғи шундаки, Исмоилов прокуратурадаги фаолияти билан бир қаторда 2013-йилдан буён қарийб бир ярим йил давомида “Неw Легал Течнологиес” МЧЖ компаниясида бош директор лавозимида қайд этилган.

“УзМигрант ва North Jobs компаниялари эгасининг қисқача таржимаи ҳолига асосланиб ҳам, ўзбекистонликларнинг сўзлари адвокатнинг инкоридан кўра камроқ шубҳали деган хулосага келиш мумкин. Агар Россия ҳарбий юк машинасининг кабинасидан бир одамнинг бундай ишни қаердан топгани ва бунинг эвазига нима олиши кераклиги ҳақидаги видеони ҳам ҳисобга оладиган бўлсак, ҳаммаси Исмоилов версиясига зид бўлади”, — дея шарҳлайди сиёсатшунослар.

Украинага қарши урушда қанча ўзбекистонлик қатнашаётгани ҳозирча аниқ эмас. Айни пайтда юк машинасидаги видеодаги одам ҳам, кўплаб гувоҳлар ҳам фронтда Ўзбекистон фуқаролари кўплигини ва “уларнинг бошқа иложи йуқлигини” даъво қилмоқда. Муҳожирлар ҳарбий шартномалар имзолашга мажбур қилингани ҳақида далиллар мавжуд. Россия паспортини олганлар, агар армияга боришдан бош тортса, фуқароликдан маҳрум қилиш билан таҳдид қилинган. Эҳтимол, Россия қонунчилигига кўра, паспортини алмаштирган бошқа давлатлардан келган муҳожирлар ўз ватанларида хизмат қилган бўлишига қарамай, Россия Федерацияси ҳудудида ҳарбий хизматни ўташлари шарт эди. Кўпчилик буни Украинадаги воқеалар билан боғлади. Айни пайтда Россия фуқаролигини олмаган ўзбекистонликлар ва бошқа Марказий Осиё республикалари аҳолисига телефон орқали баъзи адвокатлардан уч ойлик шартнома эвазига паспорт бериш таклифи тушган.

Таниқли ҳуқуқ ҳимоячиси Валентина Чупик бундан хабар топиб, одамларга бунинг иложи йуқлигини, қўнғироқ қилаётганлар эса товламачилар эканлигини, чунки улар мавжуд бўлмаган хизматни таклиф қилишини тушунтиришга ҳаракат қилди.

Маълум бўлишича, Россия Федерацияси Мудофаа вазирлиги Ўрта Осиёдан чет элликларни ўз армияси сафига жалб қилиш учун воситачилар орқали иш олиб боради. Эҳтимол, бундай жараён мамлакатлар ҳукуматлари билан муносабатларни бузишни истамаслик билан боғлиқ. Қандай бўлмасин, Россия муҳожирлардан фойдаланишда давом этмоқда. Ҳеч ким фуқароликни «уч ой ичида» олиши даргумон, чунки махсус имтиҳонларсиз ва кўплаб текширувларсиз қисқа вақт ичида Россия паспортини олишга имкон берадиган бундай қонун йуқ.